«سلفی با میرزا»؛ روایتی تازه از مواجهه نوجوانان با تاریخ

نشست «در پناه کتاب» با محوریت نقد و بررسی کتاب «سلفی با میرزا» با همراهی دانش‌آموزان رشته علوم انسانی، یکشنبه ۲۶ بهمن در فرهنگسرای خاوران برگزار شد. این نشست در فضایی صمیمی و گفت‌وگومحور شکل گرفت و حاضران درباره شیوه روایت تاریخ در ادبیات نوجوان، بازنمایی شخصیت میرزا کوچک‌خان و چگونگی پیوند گذشته تاریخی با مسائل و دغدغه‌های امروز به تبادل نظر پرداختند. دانش‌آموزان نیز با طرح پرسش‌ها و دیدگاه‌های خود، نقش فعالی در پیشبرد بحث‌ها داشتند.

فروغی، کارشناس کتاب، در این نشست با اشاره به دشواری ارتباط نوجوانان با متون تاریخی گفت: با وجود آنکه نوجوانان معمولاً با تاریخ میانه خوبی ندارند و آن را درسی خشک و مبتنی بر حفظیات می‌دانند، این کتاب توانسته یک بازه تاریخی را به شکلی جذاب، داستان‌محور و در عین حال آموزشی روایت کند. او افزود که داستان با لحنی شیطنت‌آمیز، صمیمی و متناسب با روحیه نوجوانانه آغاز می‌شود و از خلال ایده سفر در زمان، مخاطب را به دل رخدادهای تاریخی می‌برد. به گفته او، همین رویکرد خلاقانه سبب می‌شود حتی خوانندگانی که علاقه چندانی به تاریخ ندارند نیز با وقایع همراه شوند و بدون احساس اجبار، با بخشی از گذشته کشور خود آشنا گردند.

در ادامه، نویسنده کتاب با اشاره به برخی برداشت‌های نادرست درباره نهضت نهضت جنگل توضیح داد که تصور رایج درباره حامیان این جنبش، تصویری کامل و جامع نیست. به گفته او، در کنار نیروهای مردمی و مبارزان محلی، افراد تحصیل‌کرده، روشنفکر و آشنا با تحولات فکری زمانه نیز در این جریان حضور داشتند و حتی در شکل‌گیری روزنامه «جنگل» نقش ایفا کردند. وی همچنین به برخی تحریف‌های تاریخی درباره شخصیت میرزا کوچک‌خان اشاره کرد و یادآور شد که فشارهای سیاسی پس از سرکوب نهضت، موجب شد بسیاری از یاران و خانواده‌های وابسته به آن، برای در امان ماندن از پیامدهای امنیتی و اجتماعی، هویت و سابقه خود را پنهان کنند. این مسئله به مرور زمان بر روایت‌های تاریخی نیز تأثیر گذاشته و زمینه برخی سوءبرداشت‌ها را فراهم کرده است.

در بخش دیگری از نشست، سجاد موسوی، مدیر فرهنگسرای خاوران و مجری و کارشناس برنامه، با اشاره به پیوند میان تاریخ و زمان حال، مقاومت میرزا کوچک‌خان را در بستر دخالت قدرت‌های خارجی در ایران تحلیل کرد. او با تبیین شرایط سیاسی و اجتماعی آن دوران، بر اهمیت شناخت دقیق و بی‌واسطه تاریخ برای درک موقعیت امروز جامعه تأکید داشت و خاطرنشان کرد که بسیاری از چالش‌های کنونی، ریشه در روندهای تاریخی دارند. به باور او، آگاهی تاریخی می‌تواند به نسل جوان کمک کند تا جایگاه خود را در تحولات اجتماعی بهتر بشناسد، با نگاه انتقادی‌تری به رویدادها بنگرد و تصمیم‌های آگاهانه‌تری برای آینده بگیرد.

این نشست در نهایت بر نقش ادبیات نوجوان در ایجاد پلی میان مخاطب جوان و تاریخ تأکید کرد و نشان داد گفت‌وگو درباره آثار تاریخی–روایی می‌تواند بستری مؤثر برای تقویت نگاه تحلیلی دانش‌آموزان فراهم کند. همچنین روشن شد که اگر تاریخ در قالب روایت‌های خلاقانه و متناسب با زبان نسل امروز عرضه شود، می‌تواند از یک درس صرفاً آموزشی فراتر رفته و به تجربه‌ای الهام‌بخش و هویت‌ساز تبدیل شود.