عزت نفس؛ کلید آرامش در زندگی

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی مجمع ناشران اتنقلاب اسلامی، نشست تبیینی با موضوع «اثر عزت نفس در رعایت شئونات یک بانو»، با حضور دکتر فاطمه منتظری، عضو مجمع مبلغان شهر تهران و کارشناس روان‌شناسی صداوسیما، چهارشنبه 26اردیبهشت1403 در سالن یاس سی‌وپنجمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران برگزار شد.

دوست داشتن خود، نخستین گام عزت نفس

فاطمه منتظری با اشاره به‌اینکه عزت نفس کلید آرامش در زندگی است، یکی از مولفه‌های عزت نفس را دوست داشتن خود دانست و گفت: توجه انسان باید به خودش جلب شود تا بتواند به درون خویش راه یابد و استعدادهایش را کشف کند. ما کسی را دوست داریم که به او توجه کنیم و این توجه باعث کشف استعداد می‌شود. در جایی که استعداد وجود دارد، شخص خودی نشان می‌دهد و جرئت مطرح شدن در اجتماع پیدا می‌کند. پس نخستین گام برای عزت نفس، قبول داشتن خود، دوست داشتن خود، شناخت و سپس رشد استعدادهاست. شاید بتوان یکی از علل کمبود عزت نفس را ترس از قرار گرفتن در کنار افراد مشهور مطرح کرد.

او بیان کرد: در ادبیات روانشناسی و آیات قرآن، تمام انسان‌ها استعداد منحصر به خود و ویژه‌ای دارند. خدا احترام ویژه‌ای برای موجودیت انسان قائل است و هیچ‌کس حق شکست عزت دیگری یا شکست نفس خود را ندارد. انسان‌ها گاهی تواضع را با عزت نفس اشتباه می‌گیرند. تواضع نباید موجب نادیده گرفتن خود یا ترس از خطا شود. ما مجاز به خطا نیستیم، اما ممکن است خطا کنیم. به موجب یک خطا نباید انگیزه رشد در انسان از بین برود.

منتظری با تاکید بر آنکه عزت نفس انسان را در تصمیم‌گیری نیز قدرتمند می‌کند بیان کرد: عزت نفس نظرخواهی مداوم از دیگران را کم می‌کند تا انسان روی پای خود بایستد. هر چه عزت نفس به اتکای استعدادها بالاتر رود، عرض اندام اجتماعی کمتر می‌شود و دیگران مایل به معرفی شخص می‌شوند. کسی که از ذخیره باطنی قوی برخوردار است و سرمایه‌های خود را می‌شناسد، می‌داند نیازی به عرض اندام ندارد و به‌دنبال دیده شدن نیست. انسان دارای عزت نفس، به‌دنبال حل مسئله است و دغدغه حل چالش دارد. او وقتی به چالش برخورد می‌کند، حرفی برای گفتن دارد و از آنچه باعث اتلاف وقت در حل مسئله است پرهیز می‌کند.

عدالت و شکرگزاری، از نشانه‌های عزت نفس

عضو مجمع مبلغان شهر تهران دیگر خصوصیت افراد دارای عزت نفس را شکرگزاری دانست و گفت: این افراد اهل شکرگزاری هستند. همانطور که انسان توقع دارد با استعدادهایش دیده شود، باید به استعدادهای دیگران نیز فرصت دیده شدن دهد. این از مولفه‌هایی است که در ارتباط بین همسران هم بسیار مهم است. همسران موفق کسانی هستند که رقابت نه، بلکه رفاقت دارند. رفیق نه‌تنها برای خود، بلکه برای دیگری نیز موقعیت می‌سازد و ترس از دست دادن موقعیت خود را ندارد. حاصل چنین ارتباطی آرامش است و از ابزارهای رسیدن به آن، دیدن محاسن دیگران و شکرگزاری بابت استعدادهای خویش است. این موضوع در ادبیات الهی نیز وجود دارد؛ اما کمتر به آن پرداخته می‌شود.

وی درباره عدالت بیان کرد: ذهن انسان، بایگانی وجود اوست و سردرگمی در آن موجب سردرگمی در رفتار است. پس باید به هر چیزی در ذهن و زندگی نظم داد. این نظم و قرارگرفتن هر چیز در جای خود، در ادبیات اسلامی به عدل تعبیر می‌شود. فردی که دارای عزت نفس است در گفتار و رفتار نیز دارای عدالت است. این ویژگی‌ها در ادبیات قرآنی مانند زنجیره‌ای به هم پیوسته مطرح شده است.

این روان‌شناس با اشاره به هوش الهامی و معنوی در روان‌شناسی جدید بیان کرد: وقتی این هوش در کنار استعدادهای دیگر قرار می‌گیرد، مدیریت رفتاری ایجاد می‌کند و باعث می‌شود انسان هر کار و رفتاری را انجام ندهد. این از نشانه‌های عزت نفس است. وقتی انسان در برابر افراد به نام قرار می‌گیرد، نباید خود را ببازد و جا خالی کند. باید دید در مقابل استعداد برتر او چه استعدادی دارد. اینکه افراد مشهور حتما در همه چیز کامل هستند اشتباه است. هر انسانی، به تناسب استعدادهایش، دارای تخصص منحصر به خود است. از دیدگاه اسلام، باید برای تقدیر نیز مرزی قرار دارد. نباید از خط قرمزهای احترام به خود گذشت تا نزد دیگری موقعیت داشت.

مادران آگاه، کودکان با عزت نفس

او با اشاره به نقش موثر کینه در بیماری‌های جسمی و روحی بیان کرد: زمانی انسان صاحب عزت نفس و آرامش است که از کینه به دور باشد. از تفاوت‌های خانم‌ها و آقایان این است که آقایان بعد از ناکامی به سرعت می‌توانند خود را بسازند و این با توجه به حضور آنان در عرصه اجتماعی یک نعمت برای‌شان است. اما خاطرات و تجارب در خانم‌ها ماندگارتر است و با توجه به‌اینکه کینه با حافظه انسان نسبت مستقیم دارد، خانم‌ها بیشتر در معرض تثبیت دلخوری هستند.

منتظری افزود: امروزه شاهدیم که دختران به‌سمت رفتارهای پسرانه متمایل شده‌اند و به همین دلیل از نقاطی که باید در آن مکث کنند، عبور می‌کنند. این موضوع هم جنبه مثبت و هم منفی دارد؛ چراکه برخی نکات باید در محدوده تجربیات ماندگار باشند. لازم است بدانیم یکی از عوامل آلزایمر کینه است. زمانی که انسان از خاطرات رنج‌آوری که مغز تلاش در ترمیم آن دارد دست برنمی‌دارد، به جایی می‌رسد که در مواجهه با هر رخداد، مغز رویداد را ثبت نمی‌کند. پس در روانشناسی اسلامی و ادیان الهی، رعایت اخلاق و دوری از کینه، تنها برای سالم نگه داشتن روح نیست؛ بلکه با توجه به تعامل مستقیم جسم و روح، رعایت اخلاق، انسان را از تخریب جسم نیز مصون می‌دارد.

او با تاکید بر معنای حقیقی تقوا گفت: روان سالم و حفظ شده ضامن سلامتی جسمانی نیز هست. اکنون ثابت شده که در جوامعی که ناهنجاری اخلاقی در آن‌ها بیشتر است، اختلالات هورمونی نیز بیشتر دیده می‌شود. باید بدانیم اگر انسان بخواهد به آرامش و اعتدالی در جسم و روح برسد، طبق تعالیم اسلام و قرآن باید به رابطه متقابل تقوا و عدالت نیز توجه کند. تقوا، شور یا شیرین بودن نیست. تقوا، رعایت اخلاق است.

منتظری افزود: وقتی در نظام آفرینش دقت کنیم، درمی‌یابیم نظم میان پدیده‎‌ها بر اساس حکمتی دقیق بنیان شده. در آیات قرآنی نیز نظام ریاضی وجود دارد و این یکی از علل محفوظ ماندن قرآن از تحریف است. از نشانه‌های عزت نفس در انسان نیز اعتدال در رفتار اوست. خانم‌ها در ذات خود انسان‌هایی اهل ساماندهی هستند و اگر خانمی می‌خواهد عزت نفس خود را حفظ کند، باید منظم و دارای آرامش روحی باشد.

او در پایان نشست تاکید کرد: لازم است برای تربیت نسلی با عزت نفس، مادرانی آگاه در جامعه باشند تا معنای حقیقی عزت‌نفس را در عمل به کودکان‌شان آموزش دهند.