شناخت نامۀ ناشر
شیرازۀ کتاب ما
نشر شیرازه یکی از ناشران فعال در حوزۀ کتاب‌های تاریخی است. تمرکز اصلی این ناشر، تاریخ معاصر ایران است. این انتشارات در سال ۱۳۷۴ با هدف تهیه و ترجمه و گردآوری و چاپ و انتشار کتاب‌هایی در زمینه‌های مختلف فرهنگی، تاریخی و آموزشی تأسیس شد. این ناشر برای پیگیری اهداف مذکور از همان ابتدا بر تعریف و تدوین مجموعه‌هایی تصمیم گرفت که هریک می‌بایست تحت نظر و مسئولیت دبیر مجموعه قرار بگیرد. مجموعه‌هایی که این ناشر تاکنون منتشر کرده عبارت بوده‌اند از تاریخ معاصر ایران، مفاهیم علوم اجتماعی، فلسفه و اقتصاد سیاسی، مطالعات زنان، جامعه و سیاست، قدم اول و آسیای میانه و قفقاز و آزاد. در انتشار این مجموعه، نشر شیرازه از همکاری نشر پردیس دانش برخوردار بوده است.
مراد ثقفی، روزنامه‌نگار و پژوهشگر، مدیر انتشارات شیرازه و دبیر مجموعه‌های «مفاهیم علوم اجتماعی»، «قدم اول»، «جامعه و سیاست» و «فلسفه و اقتصاد سیاسی» این ناشر است. کاوه بیات، تاریخ‌پژوه پرکار، نیز دبیری دو مجموعۀ «تاریخ معاصر ایران» و «آسیای میانه و قفقاز» در انتشارات شیرازه را بر عهده دارد. از بیات تألیف‌ها و ترجمه‌ها و مقالات بسیاری در حوزۀ تاریخ نظامی، شورش‌ها، جنبش‌های مردمی و تاریخ محلی ایران معاصر به چاپ رسیده است. از میان این مجموعه‌ها، در سه مجموعۀ تاریخ معاصر ایران، آسیای میانه و قفقاز و جامعه و سیاست، کتاب‌هایی با موضوع تاریخ معاصر ایران ترجمه یا تألیف شده است.
نشر شیرازه تا دی۱۳۹۸ تقریباً ۱۰۰ جلد کتاب در موضوعات و مسائل مختلف تاریخی منتشر و روانۀ بازار کتاب کرده است. در مجموعۀ تاریخ معاصر ایران ۸۰ جلد، در مجموعۀ سیاست و جامعه ۷ جلد و در مجموعۀ آسیای میانه و قفقاز نیز ۱۳ جلد، اعم از تألیف، ترجمه، خاطرات، یادداشت و اسناد و مدارک دست‌اول تاریخی، منتشر کرده است. از مجموع ۱۰۰ عنوان کتاب منتشرشده در سه مجموعۀ مذکور، ۷۸ کتاب تألیف و ۲۲ کتاب ترجمه است؛ به این صورت که از مجموعۀ تاریخ معاصر ایران ۶۷ عنوان تألیف و ۱۳ عنوان ترجمه، از مجموعۀ سیاست و جامعه ۴ کتاب تألیف و ۳ کتاب ترجمه و از مجموعۀ آسیای میانه و قفقاز ۷ عنوان تألیف و ۶ عنوان ترجمه است. بنابراین وزن کتاب‌های تألیفی نشر شیرازه از کتاب‌های ترجمۀ آن ناشر بسیار بیشتر است.
به‌لحاظ دورۀ زمانی، بخش اعظم کتاب‌هایی که نشر شیرازه منتشر کرده، موضوعات، مسائل، رویدادها و شخصیت‌های مهم تاریخ ایران از دورۀ انقلاب مشروطه تا تشکیل حکومت پهلوی را شامل می‌شود. در واقع، تکیۀ اصلی این ناشر بر دورۀ جنگ جهانی اول در ایران است. تمرکز انتشارات شیرازه بر تاریخ ایران معاصر، به‌ویژه مشروطیت تا تشکیل دولت پهلوی، موجب بی‌توجهی کامل این ناشر به تاریخ جهان، تاریخ اسلام، تاریخ ایران باستان و مباحث نظری و روش‌شناختی دانش تاریخ شده است. انتشارات شیرازه را باید ناشر تخصصی تاریخ معاصر ایران به شمار آورد.
انتشارات شیرازه رویکرد و روشی خاص و منحصربه‌فرد در بررسی تاریخ ایران معاصر دارد که کتاب‌های منتشرشده توسط این ناشر را در میان ناشران فعلی کتاب‌های تاریخی در بازار کتاب ایران متمایز کرده است. از رویکرد نشر شیرازه می‌توان با عنوان «تاریخ‌پژوهی مولکولی» یا «تاریخ خرد» یاد کرد. این اصطلاح بدان معناست که نشر شیرازه به موضوعات جزئی و خرد می‌پردازد و چندان کاری به مسائل و موضوعات کلان تاریخی ندارد. «تاریخ خُرد»۱ یکی از حوزه‌های به‌نسبت تازه در مطالعات و پژوهش‌های تاریخی است که تقریباً از دهۀ ۱۹۷۰ در میان گروهی کوچک از مورخان ایتالیایی پدید آمد.
در میان مجموعه‌آثار منتشرشدۀ نشر شیرازه می‌توان نوعی همدلی با اندیشه‌های چپ و سوسیالیستی را ملاحظه کرد. این همدلی به اشکال مختلف در میان نویسندگان و مترجمان و موضوعات کتاب‌هایی که شیرازه منتشر کرده، وجود دارد. افرادی مانند محمدحسین خسروپناه، کاوه بیات، یرواند آبراهامیان، رضا آذری شهرضایی و رحیم رئیس‌نیا تمایلات و گرایش‌های سوسیالیستی آشکاری دارند. نشر شیرازه برخی از مهم‌ترین اسناد مربوط به چپ‌های ایرانی را منتشر کرده است. کتاب آخرین سنگر آزادی که مجموعه‌مقالات جعفر پیشه‌وری در روزنامۀ حقیقت است و پیکار در برلین که متن تمامی شماره‌های روزنامۀ پیکار است، دو نمونۀ بارز انتشار اسناد مارکسیست‌های ایران توسط این ناشر است.
شخصیت‌های چپ ایران و اندیشه‌های آن‌ها، مانند گریگور یقیکیان، فرخی یزدی، خلیل ملکی و سیدمحمدباقر امامی، موضوع کتاب‌هایی از این ناشر هستند. گروه‌ها و سازمان‌ها و حزب‌های سیاسی چپ تاریخ معاصر ایران مانند فرقۀ عدالت ایران، فرقۀ دموکرات آذربایجان، سازمان افسران حزب تودۀ ایران، جمعیت فرهنگ رشت و سوسیال‌دموکراسی دورۀ مشروطیت نیز موضوع کتاب‌های دیگر این ناشر بوده‌اند.
یکی از ویژگی‌های سرشت‌نمای نشر شیرازه، تأثیرگذاری این ناشر و کتاب‌های آن در محافل علمی و آکادمیک تاریخ در ایران است. تقریباً هیچ‌کدام از مؤلفان و مترجمان کتاب‌های نشر شیرازه، به‌رغم تحصیلات دانشگاهی، مقام علمی دانشگاهی رسمی یا غیررسمی ندارند. با این حال جریانی را در فضای آکادمیک رشتۀ تاریخ ایجاد کرده و پیش برده‌اند که می‌توان از آن با عنوان جریان «تاریخ‌پژوهی علمی خارج از دانشگاه» یاد کرد. البته اخیراً نشر شیرازه انتشار تعدادی از پایان‌نامه‌های دانشگاهی در قالب کتاب را آغاز کرده است. دو کتاب اصلاحات ارضی در استان کردستان ۱۳۴۱ تا ۱۳۵۳ نوشتۀ شهین رعنایی و توسعه و تخریب؛ بررسی سیاست‌های محیط‌زیستی دولت ایران طی برنامه‌های عمرانی نوشتۀ مهدی رفعتی‌پناه مهرآبادی رساله‌های دکتری هستند که اکنون به قامت کتاب درآمده‌اند.