کودتایی که پروندهاش بسته نشد
نمایشگاه تخصصی کتاب تاریخ معاصر با عنوان «تجربه تاریک» در حالی برگزار میشود که موضوع نخستین دوره عمومی آن، بازخوانی واقعه کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و بررسی ابعاد مختلف آن است. این نماشگاه از ۲۸ مرداد تا ۴ شهریور در باغ کتاب تهران برگزار میشود.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی مجمع ناشران انقلاب اسلامی، نمایشگاه تخصصی کتاب تاریخ معاصر با عنوان «تجربه تاریک» در حالی برگزار میشود که موضوع نخستین دوره عمومی آن، بازخوانی واقعه کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و بررسی ابعاد مختلف آن است. این نماشگاه از ۲۸ مرداد تا ۴ شهریور در باغ کتاب تهران برگزار میشود.محمدحسین کریمیپور، مدیر اجرایی این نمایشگاه، در گفتوگو با خبرنگار فارس، درباره ضرورت برگزاری یک نمایشگاه تخصصی برای کتابهای تاریخ معاصر، سابقه برگزاری دورههای پیشین، اهداف این رویداد و چگونگی انتخاب آثار توضیحاتی ارائه کرد.کریمیپور در پاسخ به این سؤال که چه نیازی به برگزاری یک نمایشگاه اختصاصی برای کتابهای تاریخ معاصر وجود دارد و آیا این حوزه واقعاً مخاطب دارد، گفت: تاریخ معاصر، در واقع «تاریخِ اکنون» است. ما هر روز با نتایج تصمیمات سیاسی و اجتماعی دهههای گذشته مواجهیم؛ بنابراین، تاریخ معاصر کلید فهم وضعیت فعلی جهان و ایران است.وی افزود: آثار حوزه تاریخ معاصر به دلیل تخصصی بودن و حجم بالای منابع، معمولاً در کتابفروشیهای عمومی در میان هزاران عنوان گم میشوند و کمتر دیده میشوند. مخاطبی که بخواهد یک سیر مطالعاتی مشخص را دنبال کند، ناچار است میان دهها ناشر و منبع پراکنده جستوجو کند.مدیر اجرایی نمایشگاه تخصصی کتاب تاریخ معاصر ادامه داد: نیاز به یک نمایشگاه اختصاصی از این جهت اهمیت دارد که مطالعه تاریخ معاصر نیازمند «سیر مطالعاتی» است. مخاطب نباید بهصورت پراکنده مطالعه کند، بلکه باید مجموعهای از آثار شامل اسناد، تحلیلها، عکسها و آثار هنری را در کنار یکدیگر ببیند تا بتواند تصویری جامع از یک دوره یا واقعه تاریخی به دست آورد.
وی تصریح کرد: این نمایشگاه در واقع یک مرکز تمرکز منابع است تا مخاطب بتواند از سطح «خرید اتفاقی کتاب» به سطح «مطالعه آگاهانه» برسد.کریمیپور درباره مخاطبان این حوزه نیز گفت: در سالهای اخیر شاهد نوعی چرخش مطالعاتی و بازگشت به تاریخ، بهویژه در میان تحصیلکردگان و نسل جوان هستیم. مخاطبان امروز دیگر تنها به دنبال روایتهای کلی نیستند، بلکه به دنبال سند و تحلیل ساختاری میگردند و میخواهند برای پرسشهای بنیادین خود پاسخهای مستند پیدا کنند.وی افزود: یکی از پرسشهای اصلی مخاطب امروز این است که «چرا ما اینجا هستیم؟»؛ یعنی میخواهد بداند شرایط سیاسی و اجتماعی امروز، چه ریشههایی در گذشته دارد.مدیر اجرایی این نمایشگاه ادامه داد: وقتی منابع را تجمیع و آنها را از فضای صرفاً کتابخانهای خارج میکنیم و به فضاهای مردمی مانند باغ کتاب و همچنین سامانه بازار کتاب در بخش مجازی نمایشگاه میآوریم، متوجه میشویم که مخاطب نهتنها وجود دارد، بلکه تشنه دسترسی به منابع مستندی است که بتواند با کمک آنها واقعیتهای سیاسی و اجتماعی امروز را تحلیل کند.وی تأکید کرد: بنابراین، این نمایشگاه برای ایجاد یک بازار جدید شکل نگرفته، بلکه در پاسخ به یک تقاضای تخصصی برگزار شده است؛ تقاضایی که در فضای عمومی کتابفروشیها بهدرستی پاسخ داده نمیشد.کریمیپور در پاسخ به پرسشی درباره سه دوره پیشین این نمایشگاه و علت اطلاعرسانی محدود درباره آنها گفت: این نمایشگاه از ابتدا بهعنوان یک رویداد پژوهشمحور تعریف شد و سه دوره پیشین آن نیز با هدف ترویج تاریخ معاصر برگزار شده است.
وی افزود: در دورههای اول تا سوم، تمرکز اصلی ما بر ایجاد زیرساخت، شناسایی ناشران تخصصی و شبکهسازی میان فعالان حوزه نشر کتابهای تاریخ معاصر بود. به همین دلیل، رویکرد این دورهها بیشتر تخصصی و محدود بود و مخاطبان اصلی نیز عمدتاً پژوهشگران، استادان و دانشجویان این حوزه بودند که از طریق کانالهای تخصصی و ارتباطات درونسازمانی از برگزاری آن اطلاع پیدا میکردند.مدیر اجرایی نمایشگاه ادامه داد: در دوره چهارم، استراتژی خود را از «تخصصی ـ پژوهشی» به «تخصصی ـ عمومی» تغییر دادیم. به این معنا که تصمیم گرفتیم دستاوردهای سه دوره گذشته، از جمله شناسایی منابع و جذب ناشران، را در بستری عمومیتر مانند باغ کتاب و سامانه بازار کتاب در اختیار مخاطبان گستردهتری قرار دهیم.وی تصریح کرد: بنابراین، تغییر در سطح اطلاعرسانی نتیجه تغییر در استراتژی مخاطبشناسی ماست و اتفاقی تصادفی نیست. با گسترش ابعاد نمایشگاه در سطح ملی و تغییر در رویکرد تبلیغاتی، تلاش داریم این رویداد را بیش از گذشته وارد فضای عمومی کنیم.کریمیپور در پاسخ به این پرسش که هدف اصلی نمایشگاه فروش و معرفی کتاب است یا بازخوانی یک واقعه تاریخی، گفت: فروش کتاب در این نمایشگاه «نتیجه» است، نه «هدف». اگر هدف ما صرفاً فروش کتاب بود، میتوانستیم یک کتابفروشی بزرگ راهاندازی کنیم.
وی افزود: هدف اصلی ما بازخوانی و بازسازی حافظه تاریخی و جمعی جامعه است. ما از کتاب بهعنوان یک سند مکتوب و شاهد تاریخی استفاده میکنیم تا مخاطب را به سمت بازخوانی یک واقعه، در اینجا موضوع سلطه آمریکا، سوق دهیم.مدیر اجرایی نمایشگاه «تجربه تاریک» ادامه داد: تلاش ما این است که مخاطب از طریق مطالعه آثار مختلف، بتواند تحلیلی تطبیقی از یک واقعه تاریخی داشته باشد. بنابراین، کتاب در اینجا ابزاری برای رسیدن به هدفی بزرگتر، یعنی آگاهی از حقیقت تاریخ و درک ریشههای وابستگی است.وی با بیان اینکه کتابها در این نمایشگاه نقش ابزارهای تبیینی را دارند، گفت: ما میخواهیم مخاطب از طریق مطالعه به تفکر انتقادی برسد و بتواند با بررسی منابع مختلف، برداشت و تحلیل خود را شکل دهد.کریمیپور در پاسخ به این سؤال که چرا از میان همه وقایع تاریخ معاصر، موضوع کودتای ۲۸ مرداد برای نخستین موضوع انتخاب شده است، گفت: ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ را میتوان یک نقطه گسست بنیادین در تاریخ معاصر ایران دانست. این موضوع را انتخاب کردیم، زیرا این واقعه به اعتقاد ما یکی از کلیدهای فهم بسیاری از تحولات بعدی تاریخ ایران است.وی افزود: همانگونه که در ادبیات انقلاب اسلامی نیز مورد تأکید قرار گرفته، کودتای ۲۸ مرداد یک کودتای آمریکایی ـ انگلیسی علیه دولت ملی دکتر مصدق بود که با دخالت بیگانگان، زمینه بازگشت و تثبیت دوباره حکومت پهلوی را فراهم کرد.مدیر اجرایی نمایشگاه ادامه داد: کودتای ۲۸ مرداد تنها یک واقعه سیاسی نیست، بلکه در شکلگیری ساختار وابستگی سیاسی و نظامی ایران به قدرتهای خارجی در دوران معاصر نقش مهمی داشته است.
وی تصریح کرد: تا زمانی که کسی درک نکند استقلال ملی ایران در سال ۱۳۳۲ چگونه آسیب دید و مدل جدیدی از سلطه سیاسی و نظامی آمریکا چگونه در ایران تثبیت شد، تحلیل تحولات دهههای ۴۰ و ۵۰ و در نهایت انقلاب اسلامی سال ۵۷ دشوار خواهد بود.کریمیپور گفت: فهم روابط بعدی ایران و آمریکا نیز بدون شناخت این واقعه کامل نخواهد بود. به همین دلیل، معتقدیم ابتدا باید شیوه ورود و تثبیت این سلطه را بررسی کرد و از این منظر، ۲۸ مرداد بهعنوان یک پیشنیاز تحلیلی و باب ورود به بخش مهمی از تاریخ معاصر ایران انتخاب شده است.وی در پاسخ به این پرسش که آیا عنوان «یک تجربه تاریک» پیشاپیش نوعی قضاوت درباره واقعه است، گفت: عنوان «یک تجربه تاریک» یک قضاوت صرفاً احساسی نیست، بلکه توصیفی مبتنی بر نگاه تاریخی و سیاسی ما به این دوره است. وقتی با اسناد مربوط به نفوذ امنیتی، سرکوب اراده ملی و مخالفان و همچنین شواهدی از وابستگی سیاسی به یک قدرت خارجی مواجه میشویم، میتوان این وضعیت را از منظر تاریخی و سیاسی، تجربهای تاریک توصیف کرد.کریمیپور افزود: با این حال، نکته مهم این است که ما مخاطب را مجبور به پذیرش یک روایت نمیکنیم، بلکه او را با اسناد و منابع مواجه میکنیم. عنوان نمایشگاه در واقع دعوتی به بررسی است.وی ادامه داد: از مخاطب میخواهیم وارد این فضا شود، اسناد و کتابها را مطالعه کند، عکسها و آثار هنری را ببیند و سپس خود درباره این پرسش قضاوت کند که آیا این تجربه واقعاً تجربهای تاریک بوده است یا خیر.
مدیر اجرایی این نمایشگاه تصریح کرد: در واقع، ما یک فرضیه را روی میز گذاشتهایم و کتابها، اسناد و آثار هنری را بهعنوان شواهدی برای بررسی، اثبات یا رد این فرضیه در اختیار مخاطب قرار دادهایم تا او با مطالعه و پژوهش، به نتیجه خود برسد.کریمیپور در پاسخ به این پرسش که تا چه اندازه تلاش شده روایتهای متفاوت و حتی متعارض درباره ۲۸ مرداد در انتخاب کتابها دیده شوند، گفت: ما معتقدیم حقیقت در تلاقی و مقایسه روایتها روشنتر میشود. به همین دلیل، معیار ما در انتخاب کتابها صرفاً همسویی با یک روایت خاص نبوده، بلکه بیش از هر چیز به سندمحور بودن اثر، نویسنده و ناشر توجه داشتهایم.وی افزود: آثاری را گردآوری کردهایم که از زوایای مختلف سیاسی، نظامی، اجتماعی و حتی از منظر خاطرات شخصی به این واقعه پرداختهاند.مدیر اجرایی نمایشگاه «تجربه تاریک» ادامه داد: رویکرد ما این است که هر اثری که بر پایه اسناد و پژوهش معتبر شکل گرفته باشد، بتواند در این مجموعه دیده شود. تفاوت روایتها نهتنها نقطه ضعف نیست، بلکه میتواند یکی از نقاط قوت نمایشگاه باشد، زیرا به مخاطب اجازه میدهد آثار مختلف را با یکدیگر مقایسه کند و خود به جمعبندی برسد.وی در پایان گفت: ما به دنبال تحمیل یک روایت نیستیم، بلکه تلاش میکنیم فرصت پژوهش را برای مخاطب فراهم کنیم تا بتواند در میان روایتهای مختلف، با تکیه بر اسناد و منابع، به درکی مستند و دقیقتر از حقیقت تاریخی برسد.
منبع: خبرگزاری فارس