«اسلامی که ابوذر را شناخت»؛ روایت یک الگوی روش‌شناختی برای عدالت‌خواهی

آئین رونمایی از کتاب «اسلامی که ابوذر شناخت» در روز یکشنبه 3 خرداد در سکوی شاهنامه باغ کتاب برگزار شد. در این نشست محمدحسین معتمدی راد، نویسنده کتاب، در کنار کارشناسان بهروز رضایی و لیلا اربابی حضور داشت.

در ابتدای برنامه، مجری نشست ضمن خوش‌آمدگویی به حاضران، از عوامل انتشار کتاب و به‌ویژه مدیر نشر قدردانی کرد و گفت: امروز برنامه رونمایی از کتاب اسلامی که ابوذر شناخت تألیف جناب آقای محمدحسین معتمدی‌راد را آغاز می‌کنیم. بنده علاوه بر اجرای برنامه، درباره شخصیت ابوذر و اهمیت این کتاب نیز مطالبی را خدمت شما عرض خواهم کرد.

محمدحسین معتمدی‌راد، نویسنده کتاب، در ابتدای سخنان خود با تشکر از عوامل نشر گفت: از آقای طلایی، مدیر نشر، که زحمت چاپ کتاب را برعهده داشتند تشکر می‌کنم. امیدوارم قدمی که در این مسیر برداشته‌ام مورد رضای خداوند باشد و بتوانم ایده‌هایی را که در ذهن دارم در ادامه این مسیر دنبال کنم.

وی درباره انگیزه نگارش این اثر توضیح داد: انگیزه اصلی نگارش این کتاب، ادامه مسیری بود که پیش‌تر با کتاب سلمان آغاز کرده بودم. ایده‌ای در ذهنم شکل گرفت که بتوان درباره برخی شخصیت‌های صدر اسلام با نگاه تازه‌ای سخن گفت و ابعاد کمتر دیده‌شده آنان را برای نسل امروز بازخوانی کرد.

معتمدی‌راد با اشاره به پژوهش‌های خود درباره شخصیت ابوذر افزود: در بسیاری از منابع تاریخی، ابوذر صرفاً در حد معرفی شناسنامه‌ای باقی مانده است؛ اینکه فرزند چه کسی بود، چگونه مسلمان شد و چه مسیری را طی کرد. اما احساس کردم شخصیت ابوذر فراتر از این‌هاست؛ شخصیتی پرشور، شجاع، عدالت‌خواه و حقیقت‌طلب که نباید تنها در قالب چند روایت تاریخی محدود شود.

در ادامه نشست، لیلا اربابی، طراح و تصویرساز کتاب، درباره تجربه همکاری در این پروژه گفت: برای من افتخار بزرگی بود که بتوانم با هنر خود در این مجموعه حضور داشته باشم و در کنار بزرگان و استاد گرانقدرم آقای طلایی همکاری کنم.

وی با اشاره به روند تصویرگری کتاب توضیح داد: پیش از آغاز این پروژه، شناخت من از ابوذر پراکنده بود، اما با مطالعه متن کتاب، ابعاد شخصیتی او برایم روشن‌تر شد. در طراحی تصاویر تلاش کردم سبک رئال را انتخاب کنم تا هم برای مخاطب بزرگسال و هم نوجوان قابل ارتباط باشد. تکنیکی که استفاده کردم مبتنی بر هاشور و طراحی دستی بود تا با فضای تاریخی و محتوای کتاب هماهنگ باشد.

اربابی همچنین از دشواری‌های تولید تصاویر سخن گفت و اظهار داشت: بخش عمده طراحی‌های این کتاب همزمان با روزهای پرتنش و شرایط دشوار جنگی و محدودیت‌های اینترنت انجام شد. دسترسی به منابع و رفرنس‌ها بسیار سخت بود و عملاً برخی طراحی‌ها در فضای بمباران و اضطراب شکل گرفت. همین موضوع باعث شد این پروژه برای من خاطره‌انگیزتر و متفاوت‌تر از آثار قبلی باشد. معمولاً وقتی روی کتاب‌هایی درباره شهدا یا شخصیت‌های تاریخی کار می‌کنم، از ویژگی‌های اخلاقی آنان تأثیر می‌گیرم. درباره ابوذر نیز تواضع، کمک به فقرا، شجاعت و عدالت‌خواهی او برایم الهام‌بخش بود و باعث شد بارها خودم را با این ویژگی‌ها مقایسه کنم.

در بخش دیگری از مراسم، بهروز رضایی طی سخنانی به بررسی شخصیت ابوذر در تاریخ اسلام و بازتاب آن در دوران معاصر پرداخت. وی با اشاره به جایگاه ابوذر در میان صحابه پیامبر گفت: ابوذر از صحابه تراز اول پیامبر اسلام بود؛ شخصیتی هم‌تراز سلمان، مقداد، بلال حبشی و عمار یاسر. او از نخستین مسلمانان به شمار می‌رفت و بنا بر برخی روایات، پنجمین فردی بود که اسلام آورد.

رضایی با مرور نحوه مسلمان شدن ابوذر افزود: ابوذر پیش از اسلام نیز روحیه‌ای حقیقت‌طلب داشت و هیچ‌گاه بت‌پرست نبود. زمانی که خبر ظهور پیامبر اسلام و دعوت به توحید را شنید، احساس کرد حقیقتی که سال‌ها در جست‌وجوی آن بوده آشکار شده است. او ابتدا برادرش را برای تحقیق به مکه فرستاد و سپس خود راهی مکه شد. در آنجا به واسطه حضرت علی(ع) به پیامبر رسید و در همان دیدار نخست اسلام آورد. ویژگی مهم ابوذر، عدالت‌خواهی و دفاع از محرومان بود. او شخصیتی بود که در برابر ظلم، تبعیض و ثروت‌اندوزی سکوت نمی‌کرد و همین روحیه سبب شد بعدها در برابر دستگاه خلافت نیز موضع بگیرد.

این پژوهشگر فرهنگی با اشاره به احیای دوباره نام ابوذر در دوران معاصر اظهار داشت: در دهه‌های ۳۰ و ۴۰ شمسی، با ترجمه کتاب ابوذر غفاری؛ سوسیالیست خداپرست توسط دکتر علی شریعتی، شخصیت ابوذر دوباره در فضای فکری ایران مطرح شد. شریعتی او را به عنوان نماد عدالت‌خواهی و مبارزه با تبعیض معرفی کرد و همین مسئله باعث شد نام و ادبیات ابوذر در میان نسل جوان آن دوره گسترش یابد. پس از آن، آثار متعددی درباره ابوذر منتشر شد و حتی نام او بر خیابان‌ها، مساجد و محله‌ها گذاشته شد. با این حال، به نظر می‌رسد نسل امروز نیاز دارد دوباره این شخصیت‌ها را بشناسد و با ابعاد معرفتی و اخلاقی آنان آشنا شود.

در ادامه نشست، نویسنده کتاب درباره پیام ابوذر برای جامعه امروز گفت: آنچه شخصیت ابوذر را ماندگار کرده، عدالت‌خواهی و ایستادگی او در برابر قدرت و ثروت است. ابوذر حاضر نشد در برابر تجمل‌گرایی و انحراف از سیره پیامبر سکوت کند و همین مسئله او را به شخصیتی الهام‌بخش تبدیل کرده است.

وی با اشاره به مواجهه ابوذر با خلفای وقت افزود: یکی از مهم‌ترین بخش‌های زندگی ابوذر، رویارویی او با ساختار قدرت و ثروت در دوران خلافت بود. او در مدینه و شام بارها علیه فاصله طبقاتی، اشرافی‌گری و فساد سخن گفت و همین اعتراض‌ها سبب شد تبعید شود. ابوذر شخصیتی بود که وعده‌های مالی و امکانات دنیوی نتوانست ایمانش را متزلزل کند.

معتمدی‌راد تأکید کرد: هدف من در این کتاب صرفاً پرداختن به یک شخصیت تاریخی نبود، بلکه تلاش کردم الگوی فکری و روش‌شناسی ابوذر را نشان دهم؛ شخصیتی که معتقد بود اسلام فقط مجموعه‌ای از مناسک نیست، بلکه ایستادگی در برابر ظلم و تجمل‌پرستی نیز بخشی از حقیقت دین است.

بهروز رضایی در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به بُعد معنوی و معرفتی ابوذر گفت: اگرچه مبارزات اجتماعی و عدالت‌خواهی ابوذر بسیار مهم است، اما نباید فراموش کنیم که ریشه این مبارزات در معرفت الهی او قرار داشت. ابوذر پیش از آنکه یک مبارز سیاسی باشد، انسانی معناگرا و معرفت‌جو بود. همین ویژگی سبب شد پیامبر اسلام نصایح عمیق و ویژه‌ای به او تعلیم دهد. در این کتاب بخشی از این نصایح نقل شده و همین مسئله یکی از امتیازات اثر است. مبارزه زمانی ارزش حقیقی پیدا می‌کند که مبتنی بر معرفت الهی باشد.

در پایان این نشست، از عوامل تولید کتاب، از جمله ویراستار اثر و مسئولان نشر، تقدیر شد و نویسنده کتاب بار دیگر هدف اصلی خود از نگارش این اثر را چنین توصیف کرد: کتاب اسلامی که ابوذر شناخت روایت مردی است که قدرت و ثروت نتوانست ایمانش را به بند بکشد؛ شخصیتی که برای عدالت و حقیقت از همه‌چیز گذشت و تا پایان عمر بر باور خود ایستاد.