«یک تجربه تاریک»؛ تاریخ علیه فراموشی

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی مجمع ناشران انقلاب اسلامی، نشست خبری چهارمین نمایشگاه تخصصی کتب تاریخ معاصر با عنوان «یک تجربه تاریک» صبح امروز با حضور احمد عطایی (مدیرعامل موسسه قدر ولایت و رئیس ستاد نمایشگاه)، محمدحسین کریمی‌پور (دبیر اجرایی نمایشگاه)، دکتر مظاهر بابایی (معاون فرهنگ و کتاب خانه کتاب و ادبیات ایران) و مهدی فراشی (دبیر کمیته اطلاع رسانی و روابط عمومی) در خانه کتاب برگزار شد.

«یک تجربه تاریک»؛ تلاشی برای تبدیل حوادث پراکنده تاریخی به یک جریان

احمدعطایی، رئیس ستاد نمایشگاه در ابتدای این نشست، نمایشگاه «یک تجربه تاریک» را در راستای «جهاد تبیین» توصیف کرد و گفت: ما دو ماه محرم و صفر را پشت سر گذاشتیم و تشییع شهید بزرگوار نیز بر غم ما افزود؛ اما همانطور که باید جمعا و فرادا باید برخاست، امیدواریم این رویکرد مقدمه‌ای برای شکست صهیونیسم و خروج آمریکا از منطقه باشد.

وی در تشریح چرایی برگزاری این نمایشگاه افزود: در بهمن‌ماه سال گذشته این ایده مطرح شد که ما در تقویم سالیانه، حوادث و وقایع متعددی داریم که در سه مسئله مشترک‌اند: حضور رژیم پهلوی، مداخلات آمریکا و پیش‌زمینه‌های انقلاب اسلامی. این رویدادها معمولاً در حافظه تاریخی مردم به صورت پراکنده حضور دارند و در هر مناسبتی برنامه‌هایی اجرا می‌شود، اما در ذهن به یک «جریان» تبدیل نمی‌شوند. سوال اصلی این بود که چگونه می‌توان این جریان‌سازی را ایجاد کرد و جایگاه سنت‌های الهی در این وقایع کجاست؟

عطایی با بیان اینکه سنت‌های الهی قوانینی هستند که خداوند به واسطه آن‌ها عالم را مدیریت می‌کند و هیچ‌کدام از وقایع اتفاقی نیست، افزود: رهبر شهید تعبیری دارند که می‌فرمایند تاریخ یعنی من و شما. یعنی همین افرادی که امروز اینجا حضور دارند. در سنت‌های الهی، ما دو سمت در تاریخ داریم؛ سمت درست تاریخ که لطف و سعادت الهی شامل حال ما می‌شود، سنت قطعی الهی این است که حرکت در جهت عدم همیاری با حق، محکوم به شکست است. وقایع تاریخی ما هرکدام در بستر سنت‌های الهی است. اگر کسی در جهت تفرقه، عدم اطاعت، نبود همدلی و عدم همکاری حرکت کند، در واقع در مسیر دیگری از سنت‌های الهی قرار گرفته است. وقایع تاریخی ما نیز هرکدام در چارچوب یکی از این سنت‌ها قابل بررسی هستند. با توجه به این موضوع، ما تلاش کردیم حوادث تاریخ را در درجه اول هم‌پوشان کنیم تا به صورت یک جریان در اذهان ثبت شود و در درجه دوم، آن‌ها را در بستر سنت‌های الهی تعریف کنیم تا ماندگار شوند. اگرچه این اتفاقات در تقویم ما جای مناسبی دارند و درباره هرکدام اقدامات مختلفی انجام می‌شود، اما به یکدیگر متصل نیستند و در ذهن مخاطب ایجاد یک جریان نمی‌کنند. دغدغه ما این بود که چگونه می‌توانیم این اتفاقات را به صورت یک جریان در ذهن عمومی مردم و به‌ویژه جوانان جایگزین کنیم.

احمد عطایی با تأکید بر اهمیت حافظه تاریخی جامعه گفت: اگر این وقایع در حافظه تاریخی ماندگار نشوند، دشمن می‌تواند با تعریف و تبلیغات خود آنها را به فراموشی بسپارد. امام شهید ما نیز تأکید داشتند که اگر حافظه تاریخی ملت ضعیف شود، بسیار خطرناک است؛ زیرا بازنویسی حافظه تاریخی توسط دشمن به سرعت انجام می‌شود و این همان هجمه فرهنگی است.

وی با بیان اینکه بازنویسی تاریخی در اذهان عمومی توسط دشمن به سرعت انجام می‌شود، گفت: نتیجه هشت جلسه شورای سیاست‌گذاری این شد که اولین نمایشگاه را از رویداد 28 مرداد 1332 آغاز کنیم. علاوه بر فروش فیزیکی و مجازی کتاب، نشست‌های تخصصی در 9 محور که موضوعاتی همچون پیش‌زمینه‌های کودتا، خود کودتا و پس‌لرزه‌های آن را دربرمی‌گیرد. و همچنین برای ایجاد تنوع موضوعی و کمک به آگاه‌سازی مخاطبان، در کنار نمایشگاه کتاب، نمایشگاه فرهنگی-هنری شامل مدارک و عکس‌های تاریخی، سند، کاریکاتور و طرح (در 60 قطعه) از مراکز مختلفی همچون تاریخ‌پژوهی، موزه عبرت، مرکز اسناد و کتابخانه ملی و دیگر مراکز تهیه و در بخش جانبی عرضه می‌شود.

همه باید در حد توان خود برای کشورمان اقدام کنیم

در ادامه دکتر مظاهر بابایی معاون فرهنگ و کتاب خانه کتاب و ادبیات ایران با اشاره به نقش تأثیرگذار اهالی رسانه در شرایط صلح و جنگ اظهار داشت: هر ایرانی، هم از لحاظ شرعی و هم از لحاظ فکری، وظیفه دارد درباره کشورش هر اقدامی را که از دستش برمی‌آید انجام دهد. در دوره‌های مختلف تاریخ نیز شاهد ایرانیانی بوده‌ایم که پای این مرز و بوم ایستاده‌اند و اجازه نداده‌اند بیگانگان در سرنوشت کشور دخالت کنند. اگر اجازه دهیم چنین اتفاقاتی رخ دهد، باید بپذیریم که نسبت به هویت و کشور خود مسئولیت‌پذیر نبوده‌ایم. بنابراین همه باید در حد توان خود برای کشورمان اقدام کنیم.

وی با اشاره به مأموریت‌های خانه کتاب و ادبیات ایران گفت: در مؤسسه خانه کتاب و ادبیات ایران، وظیفه ما در حوزه کتاب مکتوب و کتاب دیجیتال تعریف شده و فعالیت‌های مختلفی در این زمینه داریم. دوستان با ظرفیت‌هایی که در حوزه کتاب در حال شکل‌گیری است، آشنا هستند.

مظاهر بابایی برگزاری نمایشگاه‌های کتاب را یکی از مهم‌ترین فعالیت‌های این مؤسسه دانست و گفت: یکی از مهم‌ترین کارهایی که در خانه کتاب انجام می‌شود، برگزاری نمایشگاه‌هاست؛ از جمله نمایشگاه حضوری کتاب تهران، نمایشگاه‌های کتاب استانی و نمایشگاه مجازی کتاب که هر سال همزمان با نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران برگزار می‌شود و امسال هفتمین دوره آن را برگزار کردیم.

معاون فرهنگ و کتاب خانه کتاب و ادبیات ایران در ادامه ضمن تشکر از دغدغه‌مندی موسسه قدرولایت در خصوص تاریخ معاصر ادامه داد: رویدادی که امسال در اردیبهشت‌ماه با عنوان هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب برگزار کردیم، ایده جدیدی را برای ما مطرح کرد تا بتوانیم در طول سال نمایشگاه‌های اختصاصی و تخصصی برگزار کنیم. بر همین اساس، برنامه‌ریزی در این حوزه را آغاز کردیم. با پیشنهاد مؤسسه قدر ولایت، نخستین گام در این زمینه با برگزاری نمایشگاه «یک تجربه تاریک» برداشته شد و این رویکرد مورد استقبال قرار گرفت. امیدواریم این نمایشگاه سرآغاز برگزاری نمایشگاه‌های تخصصی برای عموم جامعه باشد.

بابایی درباره عرضه کتاب‌های این نمایشگاه نیز توضیح داد: با توجه به عناوین و مأموریت‌هایی که نمایشگاه مذکور دارد، این طرح در سامانه بازار کتاب تعریف خواهد شد. از روز افتتاحیه نیز یک هفته نمایشگاه را خواهیم داشت.کتاب‌فروشی‌های حاضر در این طرح نیز از تخفیف و یارانه اختصاص‌یافته بهره‌مند خواهند شد. تخفیف کتب برای عموم ۱۰ درصد و برای اساتید و دانشجویان ۲۰ درصد لحاظ خواهد شد.

وی در پایان با اشاره به رویکرد وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: رویکرد مؤسسه و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، توسعه و ترویج کتاب و کتابخوانی و افزایش آگاهی جامعه است. ما از هر مجموعه‌ای که بتواند به افزایش آگاهی جامعه کمک کند، تا جایی که در توانمان باشد، حمایت خواهیم کرد.وی افزود: در حوزه ایران، انقلاب اسلامی و آگاهی از تاریخ کشور، که از وظایف اصلی ماست، امیدواریم بتوانیم به سهم خودمان وظیفه‌مان را به نحو شایسته انجام دهیم.

نمایشگاه کتاب تاریخ معاصر؛ تلاشی برای جبران خلأ منابع پژوهشی

در بخش دیگری از این نشست محمدحسین کریمی‌پور، دبیر اجرایی نمایشگاه اظهار داشت: از میان 18 هزار عنوان کتابی که در 10 سال اخیر با موضوع کودتای 28 مرداد، استکبارستیزی و ماجرای دانشکده فنی نوشته شده است، تعداد 2 هزار و 100 عنوان در این نمایشگاه به صورت فیزیکی و مجازی عرضه می‌شود.

وی با اشاره به هدف این رویداد گفت: نمایشگاه کتاب تاریخ معاصر در راستای سه دوره قبلی و با هدف بررسی و آسیب‌شناسی جدید، طی سه ماه اخیر اقدامات لازم برای برگزاری آن را آغاز کرده است. این نمایشگاه در دو بخش فیزیکی و مجازی برگزار می‌شود. نمایشگاه فیزیکی کتاب از ۲۶ مرداد تا ۴ شهریور در باغ کتاب تهران برپا خواهد بود و در بازار کتاب نیز به صورت مجازی، کتاب‌ها عرضه خواهند شد. این کتاب‌ها از میان آثار منتشرشده با موضوع بررسی وقایع ۲۸ مرداد انتخاب شده‌اند؛ واقعه‌ای که در آن شاهد نخستین حضور رسمی آمریکا به عنوان یک کشور استکباری در ایران هستیم. همچنین در ادامه، وضعیت ۱۶ آذر ۱۳۳۲ و شهادت دانشجویان دانشکده فنی دانشگاه تهران نیز مورد توجه قرار گرفته است. همچنین کتاب‌هایی که طی ۱۰ سال اخیر با موضوع کودتای ۲۸ مرداد، استکبار و واقعه دانشکده فنی دانشگاه تهران منتشر شده‌اند، رصد شده و بخشی از این آثار در نمایشگاه فیزیکی و مجازی ارائه خواهند شد.

کریمی‌پور خاطرنشان کرد: در کنار فعالیت‌های متمرکز در باغ کتاب تهران، بخش دیگری با عنوان «کتب خاص» خواهیم داشت. این کتاب‌ها که عمدتاً تک‌نسخه هستند و با موضوع نمایشگاه منتشر شده‌اند اما به دلایل مختلف امروز در دسترس عموم نیستند؛ برای مثال، نسخه آنها به پایان رسیده یا چاپ محدودی داشته‌اند. این آثار از منابع داخلی و خارجی تهیه شده و برای پژوهشگران و دانشجویان علاقه‌مند به نمایش گذاشته می‌شوند تا مشخص شود منابع منتشرشده درباره این موضوع چه گستره‌ای دارند. یکی از مباحثی که در حوزه تاریخ‌شناسی و به‌ویژه تاریخ معاصر با آن مواجه هستیم، فقر منابع و کمبود منابع قابل استفاده برای استادان دانشگاه است. امیدواریم این مجموعه بتواند بخشی از این خلأ را جبران کند. همچنین در تلاش هستیم تا در پایان این فعالیت‌ها، مجموعه محتوای کارشناسی ارائه‌شده درباره این موضوعات را در قالب یک اثر مکتوب و در یک جلد کتاب منتشر کنیم تا این اثر به عنوان یک منبع آموزشی در اختیار استادان و دانشجویان قرار گیرد.

دبیر اجرایی نمایشگاه درباره محورهای این نشست‌ها توضیح داد: نخستین نشست به بررسی وقایع سال ۱۳۳۲ تا پایان جنگ و دوره پس از آن اختصاص دارد. در نشست دوم، حادثه سیاسی کودتا و نقش مردم و روحانیت بررسی می‌شود. نشست سوم نیز با موضوع کودتای ۲۸ مرداد و پیامدهای سیاسی آن برگزار خواهد شد. در نشست چهارم، موضوع پهلوی و سلطه سیاسی، امنیتی و نظامی آمریکا و به‌طور مشخص سلطه سیاسی آمریکا از سال ۱۳۳۲ تا ۱۳۵۷ در دوره پهلوی دوم مورد بررسی قرار می‌گیرد. نشست پنجم با موضوع اقتصاد وابسته در ایران دوران پهلوی برگزار می‌شود و در آن سیاست‌های استعماری اقتصادی آمریکا در ایران بررسی خواهد شد. نشست ششم نیز به فساد ساختاری رژیم پهلوی در عصر سلطه آمریکا و بررسی ساختار سیاسی، اجتماعی و فرهنگی کشور در این دوره اختصاص دارد. نشست هفتم با موضوع مقاومت و پایداری در برابر نفوذ آمریکا و زمینه‌های شکل‌گیری انقلاب اسلامی برگزار خواهد شد. در نشست هشتم نیز حادثه ۱۶ آذر ۱۳۳۲ و جنبش دانشجویی در برابر مداخلات آمریکا مورد بررسی قرار می‌گیرد و نقش جنبش دانشجویی در این زمینه بررسی خواهد شد. در نشست نهم نیز نقش جریان‌های انحرافی، از جمله بهائیت و یهودیت، در دوران پهلوی و ارتباط آنها با نفوذ آمریکا مورد بررسی قرار می‌گیرد.

وی با اشاره به مخاطبان این نشست‌ها گفت: این نشست‌ها به صورت تخصصی برگزار می‌شوند و مخاطبان خاصی همچون دانشگاهیان، دانشجویان و استادان دانشگاه برای حضور در آنها دعوت شده‌اند. هر نشست حدود دو تا دو ساعت و نیم به طول می‌انجامد و پس از ارائه مباحث، فرصت گفت‌وگو و پرسش و پاسخ نیز برای حاضران فراهم خواهد شد. تلاش ما این است که مخاطب پس از حضور در نشست، با یک جمع‌بندی و تحلیل مشخص از موضوع خارج شود و مباحث مطرح‌شده بتواند در شناخت تاریخ معاصر مورد استفاده قرار گیرد.

کریمی‌پور در پایان با تأکید بر ملی بودن این رویداد اظهار کرد: برگزاری چنین نمایشگاهی یک حرکت ملی است. مجموعه‌های مختلفی که در حوزه آگاهی، دانش، کتاب و تاریخ فعالیت می‌کنند، از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و وزارت امور خارجه گرفته تا مؤسسات تاریخ‌پژوهی و ناشران حوزه انقلاب اسلامی، در این زمینه همکاری کرده‌اند.وی افزود: همه این مجموعه‌ها دست به دست هم داده‌اند تا این رویداد به بهترین شکل طراحی و اجرا شود. از همه مراکز و مجموعه‌هایی که در این مسیر دست یاری داده‌اند، صمیمانه تشکر می‌کنم و امیدوارم حاصل این همکاری، گامی مؤثر در افزایش آگاهی تاریخی جامعه باشد.

بازخوانی جنایت‌های آمریکا علیه ایران در «نمایشگاه تاریخ معاصر»

مهدی فراشی، دبیر کمیته اطلاع رسانی و روابط عمومی نمایشگاه تاریخ معاصر، در این نشست خبری این رویداد با اشاره به ایده شکل‌گیری این نمایشگاه گفت: برپایی این نمایشگاه ماحصل دغدغه جمعی از فعالان فرهنگی و کنشگران حوزه تاریخ معاصر است؛ دغدغه‌ای که با توجه به اتفاق‌های جنگ رمضان و همکاری و هم‌دستی آمریکا با پهلوی‌ها در این یکی دو سال اخیر و به‌ویژه در جنگ‌های اخیر، بیش از پیش نمایان شد و اهمیت پرداختن به این موضوع را، به‌ویژه برای نسل جوان، دوچندان کرد.

وی افزود: مقرر شد در بازه‌های تاریخی مختلف، این ایده‌ها به‌صورت تخصصی بررسی شود که در گام نخست، مقطع تاریخی سال‌های ۱۳۳۱ تا ۱۳۳۲ انتخاب شد.مدیر کمیته رسانه نمایشگاه تاریخ معاصر تأکید کرد: نمایشگاه تاریخ معاصر در واقع بازخوانی جنایت‌ها و عداوت‌های آمریکا نه با جمهوری اسلامی، بلکه با ایران است که با مشارکت نهادهایی چون وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان تبلیغات اسلامی و باغ کتاب تهران و... برگزار می‌شود.

فراشی با تأکید بر اهمیت بازتاب این رویداد تصریح کرد: بعد از جنگ رمضان، دنیا تشنه شنیدن از ایران و مقاومت مردم ایران است و با توجه به تحولات اخیر منطقه و نیاز جهانی به شناخت ماهیت مداخلات آمریکا در ایران، برنامه‌ریزی شده است که محتوای این نشست‌ها علاوه بر همکاری با صدا و سیما و پخش در شبکه چهار سیما، در رسانه‌های مکتوب و غیرمکتوب کشورهای عراق، لبنان و پاکستان نیز بازتاب داده شود.

کودتای ۲۸ مرداد؛ بهای تجربه تلخ اعتماد به بیگانه

احمد عطایی، رئیس ستاد نمایشگاه تخصصی کتاب تاریخ معاصر در بخش دیگری از این نشست، در پاسخ به این پرسش که آیا با توجه به نقش بریتانیا، در این نمایشگاه تنها به نقش آمریکا خواهد پرداخت، گفت: کودتای 28 مرداد، اولین حضور رسمی آمریکا در کشور است. آمریکا پیش از این نیز حضور داشت اما پس از این رویداد رسماً در ایران دخالت کرد. در نشست‌ها، نقش انگلیس در کنار آمریکا و جایگزینی نفوذ آمریکا به جای انگلیس مورد بحث قرار خواهد گرفت.

ایشان در پاسخ به سوالی درباره طیف ناشران حاضر در این رویداد گفت: 18 هزار و 140 عنوان در یک دهه گذشته در حوزه تاریخ معاصر منتشر شده، این آثار برای نمایشگاه با چند رویکرد بررسی شده؛ اینکه عناوین موجود باشد یا تناسب موضوعی داشته باشد از جمله موضوعاتی بود که برای پالایش آثار مد نظر قرار گرفته است. تعداد 2 هزار و 100 عنوان بیش از 110 ناشر از ناشران و نویسندگان مختلف انتخاب شده است.

عطایی، رئیس ستاد نمایشگاه تخصصی کتاب تاریخ معاصر، در پاسخ به پرسش خبرنگار فارس درباره انتخاب عنوان «یک تجربه تاریک» برای این نمایشگاه گفت: از این جهت این نام انتخاب شد، چون تجربه آن سال‌ها و بعد از کودتای ۲۸ مرداد واقعا تاریک بود. هرجا به دشمن اعتماد شد، نتیجه خوبی به همراه نداشت؛ به‌ویژه زمانی که به کسی اعتماد شد که اساساً با اسلام و ملیت ایرانی مخالف بود.

وی با اشاره به عملکرد دولت دکتر محمد مصدق، افزود: دکتر مصدق نه شعار اسلامی می‌داد و نه از آمریکا فاصله می‌گرفت. حتی برای مذاکره و جلب حمایت آمریکا در برابر انگلیس، مدتی در آمریکا اقامت کرد تا بتواند حمایت آنها را برای ملی شدن صنعت نفت جلب کند. اما در نهایت، آمریکا در جریان کودتا از پشت به او خنجر زد.

عطایی ادامه داد: این تجربه تاریخی نشان می‌دهد که اعتماد به دشمن و تکیه بر قدرت‌های بیگانه نمی‌تواند تأمین‌کننده منافع ملت ایران باشد و باید این واقعیت‌ها برای جامعه و به‌خصوص نسل جوان تبیین شود. موضوع فقط کودتای ۲۸ مرداد نیست، بلکه این کودتا سرمنشأ مداخلات مستمر و جنایتکارانه آمریکا در ایران بود. بنابراین لازم است ابعاد مختلف این مسئله برای مردم تبیین شود.

وی در پاسخ به این پرسش که با توجه به اینکه موضوع تاریخ معمولاً بیشتر از جنبه سیاسی مورد توجه قرار می‌گیرد، آیا بهتر نیست جنبه‌های هنری، فرهنگی و اجتماعی نیز پررنگ‌تر شوند تا موضوع برای جوانان جذاب‌تر باشد، گفت: در محورهایی که مطرح شد، به‌عنوان مثال در موضوع «فساد ساختاری رژیم پهلوی در عصر سلطه آمریکا و بررسی ساختار سیاسی»، بیشتر به ابعاد فرهنگی نیز پرداخته شده است. ما اساتید را بر اساس محورها و زیرمحورها هدایت می‌کنیم تا مجموعه مباحث روشن و منسجم باشد و از پراکنده‌گویی در نشست‌های تخصصی جلوگیری شود.

در پایان نشست خبری، پوستر چهارمین نمایشگاه تخصصی کتاب تاریخ معاصر با عنوان «یک تجربه تاریک» نیز رونمایی شد؛ پوستری که قرار است نمادی از روایت تاریخی این نمایشگاه و تلاشی برای بازخوانی یکی از مقاطع مهم تاریخ معاصر ایران باشد. این نمایشگاه از ۲۶ مرداد تا ۴ شهریور در باغ کتاب تهران برپا خواهد شد و در کنار عرضه بیش از ۲ هزار عنوان کتاب، مجموعه‌ای از نشست‌های تخصصی و نمایشگاه فرهنگی-هنری اسناد و تصاویر تاریخی را نیز دربر خواهد داشت.