«عملیات لوتوس»؛ رمزگشایی از پروندههای نفوذ در تاریخ معاصر ایران
نشست نقد و بررسی کتاب «عملیات لوتوس» با حضور شیما جوادی (نویسنده اثر) برگزار شد. این کتاب که به واکاوی لایههای پنهان «نفوذ» در ماجرای تسخیر سفارت آمریکا میپردازد، مورد تحلیل و بررسی کارشناسان قرار گرفت.
در نشست نقد و بررسی کتاب «عملیات لوتوس» که نیمروز دهمین روز رویداد اردی بهشت کتاب برگزار شد، نویسنده کتاب ضمن تشریح فرآیند شکلگیری این ایده، بر لزوم شفافسازی در پروندههای تاریخی تأکید کرد. شیما جوادی با اشاره به اینکه مطالعه تاریخ دهه ۶۰، بهویژه در بخشهایی که با چهرههای بهظاهر انقلابیِ نفوذی مواجه هستیم، تجربهای آزاردهنده اما ضروری است، اظهار داشت: بسیاری از جریاناتی که قبل از انقلاب برای منحرف کردن حرکتهای مردمی طراحی شده بودند، پس از پیروزی انقلاب نیز با پوششهای مختلف سعی در به انحراف کشیدن مسیر جمهوری اسلامی داشتند. کتاب «عملیات لوتوس» تلاشی است برای نمایاندن همین جریانهای بسیار ظریف و سازمانیافته.
مرز باریک میان جاسوس و نفوذی
نویسنده با تفکیک دقیق میان دو مفهوم «جاسوس» و «نفوذی» گفت: جاسوس مأموریت مشخصی دارد و شناسایی او برای سازمانهای اطلاعاتی دشوار نیست، اما نفوذی کسی است که سالها با شما زندگی میکند، بخشی از هویت شما میشود و در بزنگاهی که انتظارش را ندارید، تخریب را آغاز میکند. قهرمانان این کتاب درگیر چالشی هستند که چرا افرادی با سوابق انقلابیِ درخشان، ناگهان در مسیر معکوس قرار میگیرند.
تکنیک روایت و چالش امانتداری تاریخی
جوادی در پاسخ به منتقدان درباره میزان وفاداری به تاریخ در مقابل آزادی عملِ نویسنده در رماننویسی، تصریح کرد: من با تاریخنویسیِ فانتزی و بدون سند مخالفم. نویسنده در قبال تاریخ امانتدار است. در «عملیات لوتوس»، من از خاطرات دانشجویان تسخیرکننده سفارت و اسناد موجود استفاده کردم تا چارچوبها را مستند نگاه دارم، اما برای ایجاد درام، از شکافهای تاریخی بهره گرفتم. جاهایی که در اسناد، تردید وجود داشت یا روایات متناقضی نقل شده بود، همان نقاطی است که تخیل نویسنده وارد عمل شده تا روایت را پیش ببرد.
«لوتوس»؛ نماد توخالی بودنِ جریانهای نفوذی
نویسنده کتاب در مورد نامگذاری اثر گفت: نام «لوتوس» (نیلوفر آبی) در ظاهر جذاب و دارای بار معنایی مثبت است، اما در عمق داستان، نمادِ پوچی و توخالی بودنِ عملیاتهای جریانهای معاند است. جریانی که با اسامی پرطمطراق و نقشههای بزرگ به میدان میآید، اما در نهایت خروجیاش «سیاهی مطلق» است.
چرا جوان امروز باید تاریخ بخواند؟
جوادی در بخش پایانی نشست، بر ضرورت مطالعه تاریخ توسط نسل جوان و حتی مدیران و فعالان رسانهای تأکید کرد و افزود: متأسفانه در کتابهای درسی ما به بحث نفوذ به شکل شفاف اشاره نمیشود و بسیاری از روایتهای تاریخی ما به جای تحلیل، به کلیشههای زیبا تبدیل شدهاند. این در حالی است که وقتی تاریخ را نمیدانیم، در بزنگاههای فعلی کشور (چه در مواجهه با جنگ نرم و چه در مسائل اجتماعی) دچار توهم میشویم. مطالعه کتابهایی مانند «عملیات لوتوس» به مخاطب کمک میکند تا عینک شفافتری به چشم بزند و جریانات کنونی را با نگاهی تحلیلگرانه، نه صرفاً احساسی، ببیند.
وی در انتها با اشاره به اینکه این کتاب را برای همه مخاطبان (فارغ از رده سنی) نوشته است، ابراز امیدواری کرد که این زاویه دیدِ نو به تاریخ لانه جاسوسی، بتواند در آثار بعدی او با پختگی بیشتری ادامه یابد.
این نشست با تقدیر از تلاش نویسنده برای ورود به عرصههای سخت و کمتر پرداختهشده در ادبیات داستانی انقلاب اسلامی پایان یافت.