«جادوپرست»؛ روایت متفاوت از انقلاب در قالب فانتزی

نشست نقد و بررسی کتاب «جادوپرست» در روز چهارشنبه 6 خرداد در کافه بچه کتابخون‌های باغ کتاب برگزار شد. در این نشست، سیده فاطمه موسوی، نویسنده کتاب در کنار کارشناس سیده عذری موسوی حضور داشت.

در ابتدای نشست، سیده فاطمه موسوی با اشاره به انتشار کتاب خود در سال ۱۴۰۳ توضیح داد که «جادوپرست» با هدف ارائه روایتی متفاوت از موضوع انقلاب اسلامی و در قالبی مناسب برای مخاطب نوجوان شکل گرفته است. او گفت در این اثر تلاش شده تا از تکرار کلیشه‌های رایج در داستان‌های مرتبط با انقلاب فاصله گرفته شود و به جای آن، از ظرفیت‌های ژانر فانتزی برای ایجاد جذابیت و ارتباط بیشتر با نسل نوجوان استفاده شود. به گفته او، ورود به این ژانر برای نخستین‌بار با چالش‌های متعددی همراه بوده، زیرا فانتزی در ادبیات ایران هنوز به‌صورت کامل تثبیت نشده و بیشتر در حال شکل‌گیری و تجربه‌اندوزی است.

این نویسنده در ادامه با اشاره به فرآیند نگارش اثر افزود: بخش‌هایی از کتاب در جریان نگارش، به‌صورت آزمایشی در اختیار نوجوانان قرار گرفته و بازخوردهای آنان در اصلاح و بازنویسی اثر نقش مهمی داشته است. او تأکید کرد که در نگارش این کتاب، مخاطب نوجوان به‌عنوان محور اصلی در نظر گرفته شده و تلاش شده زبان، روایت و فضای داستان متناسب با ذائقه این گروه سنی طراحی شود. موسوی همچنین با اشاره به فضای ادبیات فانتزی در جهان، بیان کرد که مخاطب امروز با آثاری همچون «هری پاتر» و «پرسی جکسون» رشد کرده و بنابراین ارائه یک اثر جدید در این حوزه نیازمند نوآوری و بومی‌سازی جدی است.

وی با بیان اینکه بومی‌سازی فانتزی یکی از چالش‌های اصلی این اثر بوده، گفت در بسیاری از آثار موجود یا به سمت تقلید از الگوهای غربی حرکت شده یا ژانر فانتزی به‌درستی با عناصر فرهنگی و تاریخی ایران پیوند نخورده است. او افزود در «جادوپرست» تلاش شده با بهره‌گیری از نمادها و نشانه‌های مرتبط با تاریخ انقلاب اسلامی، نوعی روایت متفاوت از تقابل نیروها شکل بگیرد. به گفته او، این تجربه در ادامه مسیر نویسندگی‌اش نیز ادامه خواهد داشت و حتی طرح‌هایی برای گسترش داستان در قالب جلدهای بعدی در دست بررسی است. او همچنین از امکان تبدیل این روایت به قالب‌های تصویری مانند انیمیشن نیز به‌عنوان یک چشم‌انداز آینده یاد کرد.

موسوی در بخش دیگری از سخنان خود به نقش نویسنده در جامعه اشاره کرد و گفت: نویسنده صرفاً مسئول سرگرم‌کردن مخاطب نیست، بلکه باید بتواند در کنار روایت داستانی، مفاهیم و ارزش‌هایی را نیز منتقل کند تا مخاطب پس از مطالعه اثر با نوعی تجربه و آگاهی جدید مواجه شود. او تأکید کرد که ادبیات نوجوان باید هم جذاب باشد و هم کارکرد آموزشی و هویتی داشته باشد.

در ادامه نشست، سیده عذری موسوی به‌عنوان کارشناس با تحلیل اثر، انتخاب ژانر فانتزی برای پرداخت به موضوع انقلاب را تصمیمی قابل توجه و متناسب با نیازهای نسل جدید دانست. او گفت نوجوان امروز در معرض گسترده‌ای از محتواهای سرگرمی شامل بازی‌های دیجیتال، انیمیشن‌ها و آثار فانتزی جهانی قرار دارد و بنابراین برای جذب این مخاطب، استفاده از زبان و فرم‌های مشابه ضروری به نظر می‌رسد.

این کارشناس با اشاره به اینکه فانتزی به‌کار رفته در «جادوپرست» از نوع «فانتزی خفیف» است، توضیح داد که در این اثر عناصر فانتزی به‌صورت محدود و کنترل‌شده به کار رفته‌اند و ساختار کلی داستان همچنان ریشه در واقعیت تاریخی دارد. به گفته او، برخلاف فانتزی‌های کامل که جهان مستقل خود را می‌سازند، در این اثر تنها برخی عناصر مانند شخصیت‌های نمادین یا موجوداتی همچون اژدها وارد روایت شده‌اند و این عناصر بیشتر نقش تقویت‌کننده فضای نمادین داستان را بر عهده دارند.

وی افزود: یکی از نکات مهم در این اثر، استفاده از تقابل نیروهای خیر و شر در قالبی نمادین است که به‌نوعی بازتابی از مواجهه نیروهای انقلابی و ضدانقلابی در بستر تاریخی دهه ۵۰ و سال‌های منتهی به انقلاب اسلامی محسوب می‌شود. این ساختار باعث شده مخاطب نوجوان بتواند مفاهیم پیچیده تاریخی را در قالبی ساده‌تر، داستانی‌تر و قابل درک‌تر دریافت کند و در عین حال با شخصیت‌ها همذات‌پنداری داشته باشد.

سیده عذری موسوی همچنین با اشاره به وضعیت کلی ژانر فانتزی در ایران گفت: این حوزه هنوز در مرحله ابتدایی رشد قرار دارد و نویسندگان آن در حال تجربه‌گری و آزمون و خطا هستند، اما آثاری مانند «جادوپرست» می‌تواند به عنوان نمونه‌هایی اولیه در مسیر شکل‌گیری ادبیات فانتزی بومی مورد توجه قرار گیرد و زمینه را برای تولید آثار جدی‌تر در آینده فراهم کند.