زندگی مرحوم ابوترابی ظرفیت ده‌ها کتاب و فیلم را دارد

نشست نقد و بررسی کتاب «پاسیاد پسر خاک» در روز سه‌شنبه 5 خرداد در سکوی شاهنامه باغ کتاب برگزار شد. در این نشست، محمد قبادی، نویسنده کتاب در کنار حسین زحمتکش زنجانی و سید سجاد موسوی حضور داشت.

این نشست در آستانه عید قربان و در روز عرفه، با محوریت بررسی زندگی و زمانه مرحوم سیدعلی‌اکبر ابوترابی‌فرد، از چهره‌های شاخص انقلاب اسلامی، آزادگان دفاع مقدس و شخصیت‌های برجسته حوزه مقاومت برگزار شد.

در ابتدای برنامه، سیدسجاد موسوی با اشاره به جایگاه مرحوم ابوترابی‌فرد در تاریخ انقلاب اسلامی گفت: مرحوم سیدعلی‌اکبر ابوترابی‌فرد حق بزرگی بر گردن نسل پس از انقلاب اسلامی دارد؛ شخصیتی که با وجود مجاهدت‌های فراوان، هنوز آن‌گونه که باید و شاید به نسل جدید معرفی نشده است و مظلومیت زندگی و شخصیت او همچنان ادامه دارد.

وی افزود: امیدواریم برگزاری چنین نشست‌هایی بتواند نسل جوان را با شخصیت‌های معتبر، اثرگذار و ارزشمند انقلاب اسلامی بیشتر آشنا کند.

موسوی همچنین با اشاره به کتاب «پاسیاد؛ پسر خاک» اظهار کرد: این اثر از جمله آثار مهم حوزه ادبیات پایداری است که هم به واسطه قلم نویسنده و استفاده از اسناد معتبر مورد توجه قرار گرفته و هم به دلیل تقریظ رهبر انقلاب بر آن، بیش از پیش دیده شده است.

محمد قبادی، نویسنده کتاب، در بخش نخست سخنان خود با اشاره به روند شکل‌گیری کتاب گفت: این نخستین کتابی است که از من منتشر شد. پیش از آن مقاله و یادداشت می‌نوشتم اما تجربه نگارش کتاب نداشتم.

او ادامه داد: سال ۱۳۸۲ پیشنهاد همکاری با دفتر تاریخ شفاهی حوزه هنری به من داده شد. در آن زمان حدود دو سال از رحلت مرحوم ابوترابی می‌گذشت و همیشه این دغدغه را داشتم که باید اثری جامع و درخور درباره ایشان نوشته شود؛ اثری که بتواند شخصیت و ابعاد زندگی ایشان را کامل‌تر معرفی کند.

قبادی افزود: هیچ‌وقت تصور نمی‌کردم خودم نویسنده چنین کتابی شوم. تجربه مصاحبه و گفت‌وگو نداشتم اما به مرور این تجربه شکل گرفت و امروز معتقدم کتاب “پاسیاد؛ پسر خاک” رزق کاری و آبروی کاری من بوده است.

وی تأکید کرد: افتخار می‌کنم که نامم کنار نام مرحوم ابوترابی قرار گرفته و این را نعمتی بزرگ می‌دانم.

قبادی با اشاره به روند نگارش کتاب توضیح داد: این پروژه از بهار سال ۱۳۸۲ آغاز شد و بهار ۱۳۸۸ به پایان رسید؛ یعنی حدود شش سال زمان برد.

او افزود: شش ماه نخست را عملاً صرف یادگیری مصاحبه و تاریخ شفاهی کردم، زیرا تجربه‌ای در این حوزه نداشتم. بعد از آن وارد گفت‌وگو با افرادی شدم که درباره مرحوم ابوترابی حرفی برای گفتن داشتند.

وی درباره دشواری‌های پژوهش گفت: کار روی شخصیت مرحوم ابوترابی هم راحت بود و هم سخت؛ راحت بود چون کار دلی انجام می‌دادم و سخت بود چون مسئولیت سنگینی احساس می‌کردم که اگر قرار است چیزی درباره ایشان نوشته شود، باید دقیق، درست و منصفانه باشد.

قبادی تصریح کرد: خانواده مرحوم ابوترابی نقش مهمی در شکل‌گیری این کتاب داشتند. اگر حمایت و معرفی آنان نبود، بسیاری از گفت‌وگوها شکل نمی‌گرفت.

او همچنین گفت: برخی افراد تمایلی به گفت‌وگو نداشتند و ترجیح می‌دادند خاطرات خود از مرحوم ابوترابی را نزد خود نگه دارند. بعضی نیز به دلایل مختلف حاضر به مصاحبه نبودند.

نویسنده «پاسیاد؛ پسر خاک» درباره منابع مورد استفاده در این کتاب گفت: در آغاز همه منابع منتشرشده درباره مرحوم ابوترابی را جمع‌آوری کردم اما متوجه شدم عمده این آثار فقط به دوران اسارت ایشان می‌پردازد و درباره سال‌های پیش از انقلاب و حتی سال‌های پس از آزادی کمتر سخنی گفته شده است.

وی ادامه داد: برای بخش اسارت، علاوه بر مصاحبه‌های مستقیم، از خاطرات منتشرشده آزادگان نیز استفاده کردم. معتقدم همه آزادگان درباره مرحوم ابوترابی حرفی برای گفتن دارند و طبیعی بود که امکان گفت‌وگو با همه آنان وجود نداشته باشد.

قبادی افزود: در مجموع تلاش کردم تصویری جامع‌تر از زندگی ایشان ارائه شود؛ از سال‌های تحصیل علوم دینی و مبارزات پیش از انقلاب تا دوران اسارت و فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی پس از آزادی.

در بخش دیگری از نشست، متن تقریظ رهبر انقلاب بر کتاب قرائت شد. در بخشی از این تقریظ آمده است: زندگی این مجاهد فی‌سبیل‌الله در شمار پرحادثه‌ترین و درس‌آموزترین زندگی‌ها و حقاً کم‌نظیر است... این کتاب بسیار خوب و هنرمندانه تنظیم شده است. دست نویسنده درد نکند.

قبادی با اشاره به این موضوع گفت: هیچ‌وقت تصور نمی‌کردم این کتاب مورد توجه رهبر انقلاب قرار بگیرد. وقتی خبر تقریظ را شنیدم، بسیار خوشحال شدم.

وی افزود: کتاب در سه سطح مورد توجه قرار گرفت؛ نخست مخاطبان عمومی، دوم فضای کارشناسی و جوایز ادبی، و سوم تقریظ رهبر انقلاب.

قبادی با اشاره به موفقیت‌های کتاب اظهار کرد: این کتاب موفق شد در جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی، جایزه قلم شهید آوینی و جشنواره آثار و تولیدات حوزه هنری مورد تقدیر قرار گیرد.

وی همچنین گفت: کتاب تاکنون بیش از ۲۰ نوبت تجدید چاپ شده و این اتفاق در شرایط فعلی نشر کشور، اتفاق مهمی محسوب می‌شود.

حسین زحمتکش، پژوهشگر و نویسنده حوزه ادبیات پایداری، در ادامه این نشست گفت: این کتاب ظرفیت‌های فراوانی دارد و باید بیش از گذشته به آن پرداخته شود.

وی با اشاره به ساختار کتاب افزود: در مواجهه با این اثر دو پرسش مطرح می‌شود؛ نخست پرسش معرفتی و دوم پرسش ماهوی.

او توضیح داد: از نظر ماهوی، کتاب نه صرفاً داستان است، نه صرفاً خاطره و نه تاریخ محض؛ بلکه پیوندی از داستان، خاطره و تاریخ است.

زحمتکش ادامه داد: نویسنده علاوه بر مصاحبه‌های متعدد، از اسناد تاریخی و منابع مکتوب نیز بهره برده و همین موضوع باعث شده کتاب هویتی پژوهشی و در عین حال روایی پیدا کند.

وی تأکید کرد: در کتاب، عناصر داستانی همچون تعلیق، گره‌افکنی و گره‌گشایی دیده می‌شود و در عین حال پژوهش تاریخی نیز در آن جریان دارد.

زحمتکش با اشاره به محتوای کتاب گفت: این اثر در واقع بخشی از تاریخ انقلاب اسلامی را از زاویه نگاه مرحوم ابوترابی روایت می‌کند.

وی افزود: در کتاب به موضوعاتی چون فدائیان اسلام، شهید اندرزگو، مدرسه فیضیه، قیام ۱۵ خرداد، سازمان مجاهدین خلق، واقعه ۱۷ شهریور، پیروزی انقلاب، ماجرای بنی‌صدر، ستاد جنگ‌های نامنظم شهید چمران، دوران اسارت و فضای سیاسی پس از جنگ پرداخته شده است.

او گفت: کتاب به مخاطب نشان می‌دهد چرا باید تاریخ انقلاب را دوباره بازخوانی کنیم.

زحمتکش در بخش دیگری از سخنان خود اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این کتاب، پرداختن به ادبیات اسارت و اردوگاهی است؛ حوزه‌ای که همچنان مغفول مانده است.

وی افزود: در کتاب، مخاطب پله‌پله با فضای اردوگاه‌های اسارت آشنا می‌شود و نویسنده با ظرافت و دقت، رنج‌ها و مناسبات آن دوران را روایت می‌کند.

او همچنین تأکید کرد: خانواده آزادگان نیز بخشی مهم از این تاریخ هستند و سختی‌های فراوانی را تحمل کرده‌اند؛ موضوعی که هنوز جای کار بسیاری دارد.

زحمتکش با اشاره به ابعاد شخصیتی مرحوم ابوترابی گفت: آزادگی، روحیه جهادی، مردم‌داری، اخلاق، تواضع و مقاومت از مهم‌ترین ویژگی‌های شخصیتی ایشان بود.

وی افزود: مرحوم ابوترابی حتی در زندان‌های رژیم پهلوی و اردوگاه‌های بعثی تلاش می‌کرد افراد را به وحدت، آرامش و اخلاق دعوت کند.

او ادامه داد: حتی زندانبان‌های بعثی نیز تحت تأثیر شخصیت او قرار می‌گرفتند و در برخی موارد هنگام جابه‌جایی او از اردوگاهی به اردوگاه دیگر ناراحت می‌شدند.

زحمتکش درباره ظرفیت نمایشی کتاب گفت: زندگی مرحوم ابوترابی ظرفیت بالایی برای تولید آثار سینمایی و تلویزیونی دارد.

وی افزود: این کتاب می‌تواند منبعی ارزشمند برای نگارش فیلم‌نامه و تولید آثار نمایشی باشد؛ هرچند برای اقتباس سینمایی نیاز به پرداخت نمایشی و دراماتیک بیشتری وجود دارد.

محمد قبادی در بخش پایانی سخنان خود گفت: مرحوم ابوترابی شخصیتی چندبعدی داشت و هر مقطع از زندگی او می‌تواند موضوع پژوهشی مستقل باشد.

وی افزود: ایشان هنگام اسارت حدود ۴۱ سال سن داشت و تجربه‌ای عمیق از تحصیل علوم دینی، مبارزه سیاسی و فعالیت اجتماعی با خود به اردوگاه‌ها برده بود.

قبادی ادامه داد: یکی از نکات شگفت‌انگیز درباره ایشان، توجه به مسائل فرهنگی، اجتماعی و اخلاقی حتی در سخت‌ترین شرایط اسارت بود.

او گفت: برای مثال، پس از کشتار صبرا و شتیلا از آزادگان خواسته بود هنگام نامه‌نگاری نشانه‌ای از همدردی با مردم فلسطین درج کنند یا در سخنرانی‌های خود حتی به موضوعاتی مانند روز جهانی کارگر اشاره می‌کرد.

در پایان این نشست، سخنرانان با گرامیداشت یاد مرحوم سیدعلی‌اکبر ابوترابی‌فرد، بر ضرورت بازخوانی شخصیت و اندیشه او برای نسل امروز تأکید کردند.