از «مغناطیس سیاه» تا «آشباریا»؛ بررسی نقش داستان در شکل‌دهی نگاه نسل نوجوان به جهان

ویژه‌برنامه قندیلی‌ها؛ به صرف یک فنجان داستان، روز پنجشنبه 7 خرداد در سکوی کودک و نوجوان باغ کتاب برگزار شد. در این نشست، محمدرضا نیرومند، محمد علیخاصی و گویندگان رادیو قندیل حضور داشتند.

در ابتدای این برنامه، محمدرضا نیرومند ضمن خوشامدگویی به مخاطبان و علاقه‌مندان مجموعه قندیل گفت خوشحال است که فرصتی فراهم شده تا به صورت حضوری با مخاطبان دیدار و گفت‌وگو داشته باشند. وی با اشاره به آثار مجموعه قندیل از جمله «مغناطیس سیاه»، «انجمن سه نقطه»، «پرونده» و «آشواریا» از حاضران خواست دیدگاه‌ها، نقدها و پیشنهادهای خود را درباره کتاب‌ها مطرح کنند تا مسیر تولید آثار بهتر و دقیق‌تر ادامه پیدا کند.

وی ادامه داد که بهانه اصلی این دورهمی، خود «داستان» است و افزود: خیلی از مخاطبان، مجموعه قندیل را به واسطه داستان‌هایش می‌شناسند و ما دوست داشتیم کمی جدی‌تر درباره خود مفهوم داستان صحبت کنیم.

نیرومند در ادامه با طرح این پرسش که «اصلاً چرا داستان مهم است؟» گفت انسان‌ها با داستان زندگی می‌کنند و جهان را از خلال روایت‌ها می‌فهمند. وی اظهار کرد: هر آدمی داستان خودش را دارد، هر گروه و هر جامعه‌ای هم داستان مخصوص خودش را دارد. حتی شهرها، کشورها و تمدن‌ها هم روایت و داستان ویژه خودشان را دارند.

او با تشریح مفهوم روایت توضیح داد که داستان، نوع نگاه انسان به جهان است؛ نگاهی که آغاز، درگیری، آرزو و نقطه پایانی دارد. به گفته وی، انسان‌ها معمولاً جهان را در قالب روایت‌ها درک می‌کنند و همین روایت‌هاست که نگاه آن‌ها را نسبت به زندگی شکل می‌دهد.

نیرومند در ادامه برای توضیح این موضوع، دو نوع نگاه متفاوت به ایران را مثال زد و گفت: ممکن است کسی ایران را کشوری عقب‌افتاده و گرفتار ببیند و قهرمان داستانش کسی باشد که می‌خواهد فرار کند؛ اما نگاه دیگری می‌تواند ایران را تمدنی بداند که سال‌ها در برابر سلطه مقاومت کرده و قهرمانش کسی باشد که برای حفظ این هویت ایستادگی می‌کند.

وی افزود تفاوت انسان‌ها، تفاوت داستان‌هایی است که درباره خود و جهان باور دارند و تصریح کرد: بعضی آدم‌ها خودشان را قربانی می‌بینند و بعضی دیگر خودشان را قهرمان. نوع داستانی که انسان برای خودش تعریف می‌کند، روی تصمیم‌ها و مسیر زندگی‌اش اثر می‌گذارد.

این نویسنده با اشاره به ویژگی نویسندگان بزرگ گفت آنان کسانی هستند که می‌توانند داستان زمانه، جامعه و حتی درون انسان‌ها را کشف و روایت کنند؛ به گونه‌ای که مخاطب احساس کند خودش در دل ماجرا حضور دارد و جهان را از زاویه دید شخصیت‌ها تجربه می‌کند.

نیرومند سپس به برخی آثار مجموعه قندیل اشاره کرد و درباره مجموعه «مغناطیس سیاه» گفت این داستان درباره جهانی تاریک است که نیرویی اهریمنی آن را فرا گرفته و شخصیت‌ها در جست‌وجوی نور و نجات هستند. وی اظهار کرد: داستان، فقط روایت یک ماجرا نیست؛ بلکه نوع نگاه نویسنده به جهان را هم نشان می‌دهد.

او همچنین درباره مجموعه «آشواریا» توضیح داد که این داستان تلاش می‌کند مفاهیم سواد رسانه‌ای و تأثیر رسانه‌ها بر افکار عمومی را در قالب روایت داستانی بیان کند. به گفته وی، در این داستان سرمایه‌داران و صاحبان رسانه تلاش می‌کنند افکار مردم را کنترل کنند و این موضوع، پرسش‌هایی درباره تکنولوژی، قدرت رسانه و شیوه مواجهه انسان با آن ایجاد می‌کند.

در ادامه این برنامه، محمد علیخاصی که از طراحان و فعالان هنری مجموعه قندیل است، درباره نقش داستان در زندگی انسان‌ها سخن گفت. وی اظهار کرد: هر انسانی که در شهر می‌بینیم، در حال طی کردن یک داستان است؛ بعضی داستان‌ها جذاب‌ترند و آدم دوست دارد ادامه‌شان را بداند و بعضی دیگر ممکن است خسته‌کننده باشند.

علیخاصی سپس با اجرای یک تمرین داستان‌پردازی، تلاش کرد مخاطبان را در شکل‌گیری یک روایت مشارکت دهد و نشان دهد چگونه می‌توان از دل شخصیت‌ها، تعارض‌ها و انتخاب‌ها، یک داستان خلق کرد.

وی همچنین به فعالیت‌های رسانه‌ای مجموعه قندیل اشاره کرد و گفت علاوه بر کتاب‌ها، مجموعه‌ای از پادکست‌ها نیز توسط این مجموعه تولید شده که از جمله آن‌ها می‌توان به پادکست «ولی چرا» اشاره کرد.

در پایان این ویژه‌برنامه، از برخی شرکت‌کنندگان و برگزیدگان مسابقه پادکستی مجموعه قندیل تقدیر شد و برگزارکنندگان از مخاطبان خواستند برای آشنایی بیشتر با آثار و فعالیت‌های این مجموعه، صفحات و کانال‌های رسمی قندیل را دنبال کنند.