از روشهای کلاسیک تا پژوهش در عصر هوش مصنوعی
نشست نقد و بررسی مجموعه کتاب «روشهای تحقیق در ارتباطات» روز جمعه 8 خرداد در سکوی شاهنامه باغ کتاب برگزار شد. در این نشست، سیدرضا نقیبالسادات، نویسنده کتاب در کنار کارشناس دکتر برزویی حضور داشت.
نشست نقد و بررسی مجموعه کتاب «روشهای تحقیق در ارتباطات» روز جمعه 8 خرداد در سکوی شاهنامه باغ کتاب برگزار شد. در این نشست، سیدرضا نقیبالسادات، نویسنده کتاب در کنار کارشناس دکتر برزویی حضور داشت.
دکتر سیدرضا نقیبالسادات در ابتدای سخنان خود ضمن تبریک هفته کتاب و اعیاد پیش رو، از انتشارات سروش، دانشگاه امام حسین(ع) و برگزارکنندگان نشست قدردانی کرد و گفت این مجموعه حاصل سالها دغدغه علمی و آموزشی در حوزه رسانه و ارتباطات است. وی افزود این مجموعه ۱۰ جلدی با هدف تأمین منابع آموزشی و پژوهشی حوزه رسانه تدوین شده و خوشبختانه پس از انتشار با استقبال گسترده مخاطبان مواجه شد، بهگونهای که چاپ نخست آن ظرف چند روز به پایان رسید.
وی ادامه داد که این استقبال نشان میدهد جامعه دانشگاهی و فعالان رسانهای تشنه منابع تخصصی و بهروز در حوزه رسانه هستند. نقیبالسادات با اشاره به تحولات سریع فضای رسانهای اظهار داشت حوزه رسانه و ارتباطات بهشدت در حال تغییر است و ظهور شبکههای اجتماعی، رسانههای نوین و تلفنهای همراه باعث شده علاقه عمومی به این حوزه افزایش پیدا کند.
او با اشاره به فعالیتهای آموزشی دانشگاه علامه طباطبایی گفت این دانشگاه بهعنوان قطب ارتباطات و رسانه کشور تلاش کرده آموزشهای رسانهای را توسعه دهد و این مجموعه نیز در همین راستا و برای تکمیل منابع درسی و آموزشی تدوین شده است. وی تصریح کرد مجموعه «روشهای تحقیق در ارتباطات» هم به آموزش طراحی پژوهش در حوزه رسانه میپردازد و هم روشهای متنوع تحقیق در رسانه، شبکههای اجتماعی، مطبوعات، رادیو و تلویزیون را آموزش میدهد.
نقیبالسادات خاطرنشان کرد این مجموعه برای دانشجویان مقاطع مختلف از کاردانی تا دکتری کاربرد دارد و سرفصلهای آموزشی مورد نیاز دانشگاهها در تدوین آن رعایت شده است. وی افزود این مجموعه صرفاً محدود به روشهای سنتی تحقیق نیست و تلاش شده روشهای نوین پژوهش در فضای رسانهای نیز در آن گنجانده شود.
در ادامه نشست، دکتر جلال برزویی ضمن تبریک اعیاد پیش رو، از دکتر نقیبالسادات بهعنوان یکی از چهرههای فعال و اثرگذار حوزه روش تحقیق در ارتباطات تقدیر کرد و گفت سالهاست اساتید و دانشجویان از آثار علمی ایشان استفاده میکنند و بسیاری از دانشجویان برای انجام پژوهشهای جدید رسانهای به این مجموعه ارجاع داده میشوند.
وی با اشاره به یکی از دانشجویان خود که قصد انجام پژوهشی درباره مردمنگاری شبکهای در یوتیوب را داشته است، اظهار داشت کتابهای این مجموعه توانستهاند خلأ موجود در حوزه روشهای جدید تحقیق را تا حد زیادی جبران کنند. برزویی افزود پرداختن به موضوعات کاربردی و نوظهور در حوزه رسانه یکی از ویژگیهای مهم این مجموعه است.
او همچنین از انتشارات سروش بهدلیل انتشار این مجموعه تقدیر کرد و گفت ایده انتشار یک مجموعه ۱۰ جلدی در حوزه روش تحقیق نشان میدهد این انتشارات بهدنبال مرجعیتسازی علمی در حوزه ارتباطات است. وی تأکید کرد حضور دانشگاه علامه طباطبایی، اساتید پیشکسوت ارتباطات و انتشارات سروش در کنار یکدیگر، اعتبار علمی این مجموعه را افزایش داده است.
برزویی در بخش دیگری از سخنان خود به اهمیت دانش ارتباطات اشاره کرد و گفت در ادبیات علمی از ارتباطات بهعنوان «دانش کلیدی» یاد میشود. وی توضیح داد دانش ارتباطات دارای سه ضلع اصلی مفاهیم، نظریهها و روشهاست و معتقد است در حوزه روش تحقیق هنوز ضعفهای جدی وجود دارد.
وی افزود در سالهای اخیر هرچند در حوزه مفاهیم و نظریهها آثار متعددی منتشر شده، اما در زمینه روش تحقیق بهویژه روشهای کیفی و روشهای نوین رسانهای، کمبود منابع مرجع احساس میشد. او گفت این مجموعه میتواند نقطه آغاز مهمی برای تقویت ادبیات روششناسی در دانش ارتباطات باشد.
برزویی با اشاره به گسترش هوش مصنوعی و افزایش حجم دادهها در فضای رسانهای اظهار داشت امروزه با انبوهی از دادههای بدون چارچوب مواجه هستیم و روش تحقیق میتواند به این دادهها نظم، ساختار و اعتبار ببخشد. وی تأکید کرد روش تحقیق در واقع معماری دادهها و الگوریتمبندی علمی اطلاعات است و بدون روش نمیتوان دادههای معتبر و قابل اتکا تولید کرد.
او ادامه داد که این مجموعه تلاش کرده جدیدترین روشهای تحقیق را وارد حوزه ارتباطات کند و به همین دلیل برای دانشجویان و پژوهشگران بسیار کاربردی است. برزویی خاطرنشان کرد بسیاری از کتابهای مرجع روش تحقیق در سالهای گذشته متوقف مانده بودند، اما این مجموعه توانسته روشهای جدید و بهروز را در اختیار مخاطبان قرار دهد.
در ادامه نشست، دکتر نقیبالسادات با اشاره به روند تدوین این مجموعه گفت این ۱۰ جلد پایان کار نیست و دو جلد دیگر نیز درباره روشهای آیندهپژوهی در رسانه آماده انتشار است. وی افزود در این مجلدات جدید تلاش شده کلانروشها و شیوههای تحلیل کلاندادهها مورد توجه قرار گیرد.
وی با اشاره به تحولات فضای مجازی و شبکههای اجتماعی اظهار داشت امروزه با ظهور کلاندادهها دیگر نمیتوان صرفاً با روشهای سنتی پژوهش کار کرد و نیازمند روشهای نوین تحلیل داده هستیم. نقیبالسادات گفت بخشی از جنگهای امروز، بهویژه جنگ رسانهای، در فضای افکار عمومی رخ میدهد و تحلیل این فرایندها نیازمند ابزارهای پژوهشی جدید است.
او با اشاره به شرایط جنگ رسانهای و عملیات روانی علیه افکار عمومی ایران اظهار داشت رسانههای معارض تلاش میکنند ذهن و روان جامعه را هدف قرار دهند و برای تحلیل این شرایط باید از روشهای پیشرفته تحقیق استفاده کرد.
نقیبالسادات همچنین تأکید کرد تدوین این مجموعه حاصل حدود ۲۰ سال فعالیت علمی و پژوهشی بوده و از دهه ۱۳۸۰ آغاز شده است. وی گفت بخشی از مجلدات آینده این پروژه همچنان در حال تدوین است و امیدوار است در ادامه بتوان یک دایرهالمعارف جامع روش تحقیق در حوزه رسانه و ارتباطات تولید کرد.
وی در ادامه با اشاره به اهمیت نظریه و روش در علوم انسانی اظهار داشت هر حوزه علمی برای رشد به دو بال نظریه و روش نیاز دارد و بدون توسعه روششناسی، پیشرفت علمی ممکن نیست. او افزود حوزه روش بهدلیل ماهیت فنی و تخصصی کمتر مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته و به همین دلیل تلاش کرده تمرکز خود را روی این بخش قرار دهد.
در بخش پایانی نشست، دکتر برزویی مجدداً از تلاشهای علمی دکتر نقیبالسادات تقدیر کرد و گفت در شرایطی که فضای علمی با حجم گستردهای از دادههای غیرمعتبر و تولیدات هوش مصنوعی مواجه شده، وجود منابع روشمند و معتبر اهمیت دوچندان پیدا کرده است.
وی همچنین بر ضرورت حرکت بهسمت نشر الکترونیک تأکید کرد و گفت بسیاری از دانشجویان امروز نسخههای دیجیتال کتابها را تهیه میکنند و لازم است آثار علمی در قالبهای جدید نشر نیز عرضه شوند.
برزویی در پایان خاطرنشان کرد ورود تخصصی به حوزه روش تحقیق در ارتباطات اقدامی ضروری و ارزشمند بوده و این مجموعه میتواند به مرجع مهمی برای پژوهشگران و دانشجویان ارتباطات تبدیل شود. نشست نیز با پرسش و پاسخ کوتاه حاضران و صلوات بر محمد و آل محمد به پایان رسید.