مسئله فلسطین فقط جنگ نیست، زندگی روزمره مردم است

نشست تخصصی روایت انسان معاصر فلسطینی با محوریت نقد و بررسی کتاب‌های «سپیده دم در غزه» و «گلدا اینجا خوابیده» در روز یکشنبه 3 خرداد در سکوی شاهنامه باغ کتاب برگزار شد. در این نشست لیلاسادات حسینی، دکتر یعقوب نعمتی وروجنی و مرتضی قاضی حضور داشتند.

در ابتدای نشست، مرتضی قاضی ضمن خوشامدگویی به مهمانان و حاضران گفت: امروز قصد داریم درباره دو کتاب صحبت کنیم که به نوعی مکمل یکدیگر هستند. کتاب گلدا اینجا خوابیده با ترجمه خانم لیلاسادات حسینی، روایت‌هایی از کرانه باختری و زندگی فلسطینیان تحت اشغال را بازگو می‌کند و کتاب سپیده دم در غزه با ترجمه آقای دکتر نعمتی وروجنی، روایت مردم غزه پیش و پس از طوفان الاقصی را در بر دارد.

او با اشاره به برگزاری این برنامه در باغ کتاب و همزمانی آن با نمایشگاه مجازی کتاب تهران افزود: این برنامه به همت دفتر هنر و ادبیات بیداری حوزه هنری و مجمع ناشران انقلاب اسلامی برگزار شده است. بعد از طوفان الاقصی، مسئله فلسطین برای ما و برای جهان اهمیت مضاعفی پیدا کرد و ما تلاش کردیم در دفتر ادبیات بیداری به روایت‌های مختلفی از مقاومت و زیست مردم فلسطین بپردازیم.

لیلاسادات حسینی در بخش نخست این نشست درباره سابقه آشنایی خود با آثار سحر خلیفه و سواد العامری و همچنین روند ترجمه کتاب «گلدا اینجا خوابیده» توضیح داد: سال ۸۶ کتابی از سواد العامری با نام کاپوچینو در رام‌الله را ترجمه کردم که با استقبال خوبی مواجه شد و پس از طوفان الاقصی دوباره تجدید چاپ شد. بعد از آن، پیگیر آثار این نویسنده بودم تا به کتاب گلدا اینجا خوابیده رسیدم. دغدغه اصلی برای انتخاب این کتاب، روایت زندگی مردم عادی فلسطین تحت اشغال بود؛ چیزی فراتر از اخبار جنگ و سیاست.

او با اشاره به پیشینه نویسنده کتاب افزود: سواد العامری معمار است و ابتدا نویسنده نبود. او در رام‌الله زندگی می‌کند و طی سال‌های اشغال و حکومت نظامی تصمیم گرفت خاطرات روزانه‌اش را ثبت کند. همین نوشته‌ها بعدها تبدیل به کتاب شد. نگاه او به مسئله فلسطین، نگاه یک معمار و در عین حال یک قصه‌گو است.

حسینی درباره محور اصلی کتاب گفت: در کتاب گلدا اینجا خوابیده، خانه فقط یک ساختمان نیست. خانه برای فلسطینی‌ها هویت، گذشته، خاطره و تاریخ است. بسیاری از فلسطینی‌ها کلید خانه‌هایشان را از سال ۱۹۴۸ تا امروز نگه داشته‌اند، چون هنوز امید بازگشت دارند.

او در ادامه به روایت یکی از شخصیت‌های کتاب اشاره کرد: یکی از شخصیت‌های کتاب زنی به نام هدی است که خانه اجدادی خانواده‌اش در بیت‌المقدس غربی اشغال شده. او سال‌ها بعد به همراه خانواده‌اش برای دیدن آن خانه می‌رود، اما صاحبان اسرائیلی خانه با پلیس و سگ به استقبالشان می‌آیند. همین تجربه تلخ، تبدیل به بخشی از حافظه جمعی فلسطینی‌ها شده است.»

حسینی در ادامه با اشاره به بخش دیگری از کتاب گفت: هدی بعدها هر هفته تورهایی برگزار می‌کند و به مردم خانه‌های مصادره‌شده فلسطینی‌ها را نشان می‌دهد. او درباره هر خانه توضیح می‌دهد که متعلق به چه کسی بوده و چگونه اشغال شده است. حتی از خانه‌ها تکه‌هایی مثل کاشی یا نرده برمی‌دارد و می‌گوید این‌ها متعلق به ماست.  در بخشی از کتاب، شخصیتی به نام آندونی برامکی تلاش می‌کند خانه اجدادی‌اش را پس بگیرد، اما دادگاه اسرائیل به او می‌گوید چون سال‌ها آنجا نبوده، مالک غایب محسوب می‌شود و حق بازگشت ندارد. آندونی در دادگاه می‌گوید من اینجا ایستاده‌ام، چطور غایب هستم؟ این حجم از تناقض و تبعیض واقعاً حیرت‌آور است.

مرتضی قاضی در ادامه نشست با اشاره به ماهیت رژیم اسرائیل گفت: ما با رژیمی مواجه هستیم که اساس موجودیتش بر تبعیض، ترور و تعدی بنا شده است. وقتی درباره فلسطین صحبت می‌کنیم، فقط با یک جنگ معمولی طرف نیستیم، بلکه با پروژه‌ای برای حذف انسان فلسطینی روبه‌رو هستیم.

او سپس بخشی از گزارشی درباره ایست‌های بازرسی اسرائیل را قرائت کرد و توضیح داد: در برخی ایست‌های بازرسی، گیت‌های گردان را عمداً کوچک‌تر از استاندارد طراحی کرده‌اند تا بدن فلسطینی‌ها هنگام عبور تحت فشار قرار بگیرد. این فقط کنترل امنیتی نیست؛ نوعی تحقیر سیستماتیک و اعمال سلطه بر بدن انسان فلسطینی است.

قاضی افزود: وقتی این روایت‌ها را می‌خوانیم، متوجه می‌شویم که مردم فلسطین فقط قربانی جنگ نیستند، بلکه هر روز در زندگی روزمره خود با سازوکارهای تحقیر و حذف مواجه‌اند.

دکتر یعقوب نعمتی وروجنی در بخش دیگری از نشست درباره روند انتخاب و ترجمه کتاب «سپیده دم در غزه» گفت: بعد از طوفان الاقصی، حدود ده کتاب مختلف را بررسی کردیم تا اثری را انتخاب کنیم که روایت‌محور و انسانی باشد. ویژگی مهم سپیده دم در غزه این است که روایت‌های متعددی از افراد مختلف دارد؛ از پزشک و ورزشکار تا زن خانه‌دار و هنرمند.

او درباره بازخورد جهانی این کتاب توضیح داد: این کتاب بلافاصله بعد از انتشار با استقبال گسترده‌ای مواجه شد و منتقدان بسیاری درباره آن نوشتند. دلیل این استقبال، روایت بی‌واسطه مردم غزه از تجربه زیسته‌شان است.

نعمتی وروجنی افزود: در بسیاری از روایت‌های این کتاب، مردم غزه می‌گویند که بزرگ‌ترین دردشان نادیده گرفته شدن است. آن‌ها می‌گویند ما فقط عدد نیستیم. پشت هر عدد، یک زندگی، یک خانواده و یک جهان وجود دارد.

این مترجم درباره تصویر غزه پیش از جنگ گفت: روایت‌های کتاب نشان می‌دهد که غزه فقط تصویر ویرانی و جنگ نیست. مردم از بازارهای قدیمی، ساحل، ماهیگیری، دورهمی‌های خانوادگی، موسیقی، ورزش و آرزوهای شخصی خود حرف می‌زنند. آن‌ها مثل همه مردم دنیا زندگی، امید و رویا داشته‌اند.

او ادامه داد: یکی از روایت‌ها متعلق به کشیشی مسیحی است که از همزیستی مسلمانان و مسیحیان در غزه صحبت می‌کند. او می‌گوید مادر بزرگش به نوزادان مسلمان شیر می‌داده و همسایه‌های مسلمان نیز همین کار را برای خانواده‌های مسیحی انجام می‌دادند. این تصویر واقعی غزه است؛ جامعه‌ای انسانی و زنده.

نعمتی وروجنی درباره انگیزه مردم غزه برای روایت کردن تجربه‌هایشان گفت: گردآورندگان کتاب در مقدمه توضیح می‌دهند که مردم غزه زیر شدیدترین بمباران‌ها هم مشتاق بودند روایت‌هایشان ثبت شود. آن‌ها می‌خواستند اگر خودشان از بین می‌روند، دست‌کم صدایشان باقی بماند.

او افزود: در این روایت‌ها با آدم‌هایی مواجه می‌شویم که می‌خواهند درس بخوانند، ورزش کنند، آواز بخوانند یا زندگی عادی داشته باشند، اما مدام زیر فشار جنگ و محاصره قرار گرفته‌اند.»

لیلاسادات حسینی در ادامه نشست با اشاره به تجربه‌های شخصی نویسنده کتاب «گلدا اینجا خوابیده» گفت: سواد العامری سال‌ها تلاش می‌کند تا کارت شناسایی بگیرد، اما موفق نمی‌شود. در همین زمان برای سگش به‌راحتی کارت صادر می‌کنند. او در بخشی از کتاب روایت می‌کند که با همان کارت سگ توانسته از ایست بازرسی عبور کند. این اتفاق در ظاهر ساده است، اما عمق تحقیر انسان فلسطینی را نشان می‌دهد.

او همچنین به نمونه دیگری از کتاب اشاره کرد: در بخشی از کتاب، اسرائیلی‌ها مدعی می‌شوند که حتی هوای بالای خانه‌های فلسطینی‌ها هم متعلق به دولت اسرائیل است و می‌توانند روی آن ساخت‌وساز کنند. این حجم از سلطه‌طلبی واقعاً تکان‌دهنده است.

مرتضی قاضی در بخش پایانی نشست گفت: به‌نظر می‌رسد انسان فلسطینی امروز با روایت کردن در حال مقاومت است. او می‌خواهد بگوید من وجود دارم، زندگی دارم، خانواده دارم و نباید به یک عدد تقلیل پیدا کنم.  این روایت‌ها برای ما ضروری‌اند، چون ما را با زیست واقعی مردم فلسطین آشنا می‌کنند؛ مردمی که سال‌ها زیر فشار اشغال و جنگ زندگی کرده‌اند اما همچنان از امید، بازگشت و بازسازی سخن می‌گویند.

دکتر نعمتی وروجنی در پایان نشست با اشاره به روحیه مردم غزه گفت: در بسیاری از روایت‌های کتاب، مردم غزه تأکید می‌کنند که تسلیم نخواهند شد. آن‌ها می‌گویند غزه را دوباره خواهند ساخت و اجازه نمی‌دهند هویتشان از بین برود.

لیلاسادات حسینی نیز در پایان اظهار کرد: این کتاب‌ها فقط روایت جنگ نیستند؛ روایت انسان‌هایی هستند که تلاش می‌کنند زندگی، حافظه و هویت خود را حفظ کنند.